Een schaap vangen

gegeven, het kan worden teruggenomen. Dat op zich al betekent dat een aanspraak op het land die in geen enkel opzicht ter discussie kan worden gesteld, niet kan bestaan. Vraag een Nederlander of hij vindt of hij wel of geen recht heeft op het Nederlandse grondgebied, en hij zal niet weten waarover je het hebt. Nederlander zijn betekent recht hebben op Nederlands grondgebied. Daar kan geen twijfel over bestaan. Dat God het land Israël geeft aan de nakomelingen van Abraham, Isaak en Jakob, betekent dat hij het ook kan afnemen, terugnemen. De vanzelfsprekende wetenschap dat men recht heeft op het eigen land is het joodse volk vreemd - in diepste wezen.

Ik ontken natuurlijk niet dat er tegelijkertijd een diepe overtuiging is dat erets Jisraeel, het Land Israël, van het joodse volk is en van niemand anders, maar onder die overtuiging gaat een fundamentele onzekerheid schuil over het recht op bezit van het land. Dat komt ook tot uiting in een verklaring van Rasji, de middeleeuwse verklaarder, de grootste van allen. Rasji vraagt zich af waarom de bijbel niet begint op het punt waar de wet wordt gegeven aan het joodse volk. Waarom al die verhalen over de schepping en de beloften aan de aartsvaders? Dat is, zegt Rasji, opdat als de gojieniy de volkeren, de aanspraak van het joodse volk op het land Kanaan in twijfel trekken, er verwezen kan worden naar deze verhalen over de schepping door God en zijn beloften aan het joodse volk. De verhalen geven aan dat de aarde van God is en dat hij een gedeelte ervan aan het joodse volk heeft beloofd en gegeven. In mijn ogen onderschrijft niets duidelijker de fundamentele twijfel van het joodse volk op het recht op erets Jisraeel.

Ik zei al: God geeft het land, maar kan het ook terugnemen. Er is iets bijzonders met deze gift. De gift is conditioneel. Als de joden zich aan de door God gegeven wet houden, zal