Een schaap vangen

houdt en kosjer eet en hup de knop gaat om en het Goddelijke manifesteert zich in je hart. Als dat wel zo was, zouden joden als ware Khomeinies door de wereld trekken en iedereen dwingen om Sjabbat te houden, kosjer te eten, de seksuele wetten na te leven, en zo verder. De manifestatie van het Goddelijke is een kwestie van genade, of ongenade, daar wil ik vanaf zijn. Maar het naleven van de mitswot geeft wel een schaduw of een flikkering, een vleug, een geur, een nauwelijks hoorbaar geluid van die Goddelijke aanwezigheid.

Voor mij, en voor vrome joden van allerlei signatuur, zijn de voorschriften van de Torn beperkingen in het bestaan die een positief effect hebben. Niet anders dan de verkeersregels of de regels van de Keuringswet van Waren waarmee wij allen in Nederland te maken hebben. Verkeersregels verminderen het aantal aanvaringen, en daarmee het aantal gewonden en doden. U vindt het niet meer dan normaal dat er verkeersregels zijn. En met de regels van de Keuringsdienst van Waren bent u ook tevreden, want het geeft u een veilig gevoel: u weet dat vrijwel alles wat u koopt, eetbaar is, in principe zonder schadelijke bacteriën of stoffen. De halacha, de joodse wet, is niet meer, maar ook niet minder dan een verzameling verkeersregels en regels van de Keuringsdienst van Waren, alleen zijn die regels niet gegenereerd door een of andere staat, maar gegeven door God zelf en uitgewerkt door de rabbijnen. Regels waardoor de schepping - of concreter: de menselijke samenleving in zijn ecologische omgeving - optimaal zou kunnen draaien. Dat is wat de messiaanse tijd is: de tijd waarin de menselijke samenleving draait op een manier zoals God hem heeft bedoeld. En de messias is niemand anders dan degene die joden ertoe brengt de Goddelijke regels te volgen en daarmee een rechtvaardige, solidaire, liefdevolle samenleving te creëren, vrij van oorlog en uitbuiting, haat en hebzucht.