Een schaap vangen

nog geen gevoel heeft voor menselijke saamhorigheid en die (evenals heel wat moderne filosofen) denkt dat iedereen voor zichzelf bestaat en dat alles geoorloofd is. Maar God openbaart de moordenaar dat zijn misdaad de natuurlijke orde verstoord heeft. Dan legt de bijbel in Kaïns mond een woord van onderwerping: “Mijn misdaad is te groot om gedragen te worden.” De rabbijnen doen alsof ze in dit antwoord een nieuwe vraag lezen: “Is mijn misdaad te groot om gedragen te worden? Is hij te zwaar voor de Schepper die de aarde en de hemelen draagt?” De joodse wijsheid leert, dat Hij die het heelal geschapen heeft en draagt, de misdaad die de ene mens aan de andere begaan heeft, niet kan verdragen en niet kan vergeven.”’ En dan citeert Levinas de vraag van de chachamiem, de joodse wijzen. ‘“Is dat mogelijk? Heeft de Eeuwige niet de zonde van het gouden kalf uitgewist?” Maar de meester antwoordt: De zonde die tegenover God begaan is, valt onder de Goddelijke vergeving. De zonde die de mens beledigt, is echter niet Gods zaak. De tekst,’ zo vervolgt Levinas, 'duidt dus op de waarde en de volle autonomie van de beledigde mens en wijst op de verantwoordelijkheid van degene die aan een mens raakt. Het kwaad is geen mystiek principe dat men door een rite kan uitwissen; het is een belediging die de ene mens de andere aandoet. Niemand, zelfs God niet, kan de plaats innemen van het slachtoffer. Een wereld waarin de vergeving almachtig is, wordt onmenselijk.’

Dat is de conclusie van Levinas.

Van de onmogelijkheid van vergiffenis door iemand anders dan het slachtoffer, werd ik me weer in volle kracht bewust door een afschuwelijk relaas in een niet-gepubliceerde reportage die ik u wil voorlezen. Een verhaal dat ik een week geleden las en dat mij ook iedere mogelijkheid benam over tolerantie en vergiffenis te spreken. De reportage was bestemd voor een boek over Amsterdamse prostituees. De