Een schaap vangen

in het diepst van zijn ziel geschokt is over deze, in onze ogen, geperverteerde interpretatie van het Poeriem-verhaal. De massamoord in naam van God is voor ons een chilloel Hasjeem, een ontheiliging van Gods Naam.

Ik weet zeker dat u hier gekomen bent om mij te horen spreken over Elie Wiesel, Primo Levi, Abel Herzberg, Ida Fink, Carl Friedman, les Fipschits, Armando, Konrad Merz, Judith Herzberg, Frans Pointl, Marga Minco, Etty Hillesum, Jona Oberski, Gerhard Durlacher, Cynthia Ozick, Joel König, Eli Cohen, Rogi Wieg, Miriam Guensberg, Chaja Polak, Helene Weijel, Eisette Lewin, Marcel Möring, Leon de Winter, Irene Dische, Jakov Lind, Ischa Meijer, Jo van Dam, S. van den Bergh, M.S. Arnoni, Nico Frijda, Loden Vogel, Shmuel Yosef Agnon, Aharon Appelfeld, Paul Celan, Elias Canetti.

Zij en duizenden anderen hebben geschreven over de Sjoa. Maar ik twijfel of er al iets te zeggen valt over hun teksten. De Sjoa is te dichtbij en hun teksten zijn te dichtbij. Ik weet niet of men uit het lezen van hun boeken en geschriften iets kan afleiden met betrekking tot de verantwoordelijkheid van een schrijver voor verleden en toekomst.

Ik zou er een moo rd voor heb ben willen doen om de eerste alinea van Carl Friedmans Tralievader te hebben geschreven. ^cHij noemt het nooit bij naam. Het kan Trebibor, Majdawitz, Soblinka of Birkenhausen hebben geheten. Hij spreekt van “het kamp” alsof er maar één heeft bestaan. “Na de oorlog,” zegt hij, “zag ik een film over het kamp. Daarin zaten gevangenen voor hun ontbijt een eitje te bakken.” Hij slaat zich met de vlakke hand tegen het voorhoofd. “Een eitje!” zegt hij schril. “In het kamp!” Het kamp is dus een plaats waar geen eieren worden gebakken.’

Dezelfde vader staat in Twee koffers vol in de tuin te graven naar een paar koffers. De moeder: "“Zelfs als hij ze vindt, komt het nooit meer goed. Want het is hem helemaal niet