Een schaap vangen

ping te vinden zijn. Bestudering van Tanach is bestudering van de wetten van de schepping. En met dat leren, dat ler-netiy wordt langzaam, in een collectieve inspanning, uitgewerkt, welk handelen indruist tegen de wetten van de schepping en welk handelen daarmee in overeenstemming is. Anders gezegd: welk handelen een zegen brengt, en welk handelen een vloek. Of, nog korter geformuleerd, handig voor het dagelijks gebruik: welk handelen mag en welk handelen is verboden.

Onlangs pakte ik een slagroomtoetje uit de ijskast. Ik loop weg en draai me weer om, denkend: gedraag je. En zet het toetje weer in de ijskast. Er was nog geen uur verstreken tussen het vlees dat ik had genuttigd en de melk die ik wilde nuttigen. De Nederlandse joden hebben de soepelste interpretatie van de regel dat melk en vlees niet gemengd genuttigd mogen worden, maar het was mij niet soepel genoeg. Toch dacht ik: gedraag je, en zette het slagroomtoetje terug. Ik had een ethische reactie - gedraag je - in een volstrekt triviale situatie die voor geen enkele beroepsethicus op deze aarde aanleiding zou zijn tot onderzoek naar de grenzen en inhoud van de ethiek. Maar mijn rabbijnen hebben de volstrekt doodgewone, dagelijkse beslommeringen wel degelijk opgevat als een ethische zaak - mag het of mag het niet. Als meisje Benima haar melktoetje eet na drie kwartier, gaat zij dan in tegen de wetten van de schepping of doet zij dat niet?

En zo hebben ze dat gedaan met iedere triviale situatie. Niet alleen met situaties en handelingen waarin het voor de grootste debiel duidelijk is dat er sprake is van een ethisch dilemma, nee, voor alle triviale situaties en handelingen die zelfs door de grootste ethicus niet als een ethische kwestie worden onderkend. En toch hebben ze het gedaan. En het effect ervan is dat je geleerd wordt dat alles een ethisch as