Kippesoep was ondenkbaar zonder saffraan

koor, waarin onder andere Loetje Engelander zong, de broer van Sam Engelander, een dirigent van verschillende koren. Loetje Engelander had een jongenssopraan en begeleidde chazzan Schlesinger. Dat was prachtig. Dat koortje stond onder leiding van een zekere mijnheer Koopman, en wat gebeurde op een Sjabbesmorgen: die mijnheer Koopman geeft de A aan op een stemvork, waarop mijn grootvader, die zeer orthodox was, stantepede zijn talles uitdoet en de sjoel verlaat.

Mijn grootvader had de chovertitel. Een ridder in de orde van Oranje Nassau, maar dan Jiddisj. Hij was chazzan geweest in Zutphen. Als hij naar Amsterdam ging werd er een aparte sjoeldienst gehouden voor een behouden reis en een behouden terugkomst. Voor hij chazzan werd in Zutphen was hij chazzan in Middelburg. Daar is mijn vader geboren in 1867. Grootvader deed soms dienst in Goes. Daar heeft hij mijn grootmoeder leren kennen. Een chazzan stond in die jaren op zo’n hoogte dat mijn grootmoeder, ze zijn 56 jaar getrouwd geweest, mijn grootvader uit respect nooit bij zijn voornaam heeft genoemd. Hij heette Mozes, maar mijn grootmoeder zei altijd Wolff. Niet mijnheer Wolff, zoals wij op het ogenblik zouden zeggen, maar Wolff. Zijn voornaam werd alleen gebruikt door zijn broers en zusters. Die noemden hem voluit Mozes. „Onze Mozes” hadden ze het altijd over.

Het respect voor de oudste is ook iets typisch Jiddisj. Mijn grootvader werd omgeven door zijn broers en zusters, hij had vijf broers en zusters, omdat hij de oudste was. Mijn zuster was het oudste kleinkind. Omdat ze het oudste kleinkind was kreeg ze altijd cadeautjes van mijn grootouders. Een zuster van mijn vader stopte op haar beurt mij vol. Om het een beetje in evenwicht te houden. Maar Ro mocht grootvaders talleszak dragen. Daar kwam een van de andere kinderen niet aan te pas.

In 1915 zijn wij verhuisd van de Keizerstraat naar de Wees-perstraat. Daar hebben we maar heel kort gewoond. Toen zijn we in de Vrolikstraat gaan wonen. De Vrolikstraat was in die jaren de laatste straat van Amsterdam. Vlak langs het hek van onze tuin liep de Gooische tram en was het rangeerterrein van het Weesperspoorstation. Daarachter lagen de weilan