Toen ik in een artikel wees op de betekenis van de les van Israël voor de gehele mensheid, schreef mij één van mijn vrienden in Israël: 'Ik begrijp niet hoe je zoiets kunt zeggen — je weet toch wel dat de toestand anders is. Autobusgevechten (hij bedoelde het gevecht om een plaats te krijgen in de autobus) nu het weer warmer en het aantal bussen minder wordt, zijn niet een zo verheffend voorbeeld voor de mensheid.’
Ik ben niet naïef noch dom genoeg om te geloven dat autobusgevechten een verheffend voorbeeld zijn, maar de betekenis van historische momenten wordt niet door dergelijke nevenverschijnselen bepaald. Ook het verhaal dat de Bijbel doet omtrent de terugkeer van de ballingen na de Babylonische ballingschap is niet altijd verheffend en de moed en zelfopoffering van de vrijscharen der Maccabeeën heeft voor wat anders plaats gemaakt, in de jaren die volgden op de overwinning. Het blijft een feit en niemand ontkent dat, dat een geheel volk een regiem van versobering op zich heeft genomen en dat nog jaren lang zal doen, ten einde de poort open te zetten voor elke Jood die thuis wil komen. Er is veel ontevredenheid over de wijze waarop de regering optreedt en leiding geeft, — er is eenstemmigheid over één punt: de immigratie moet doorgaan! Helaas hebben verschillende oorzaken geleid tot
81