Het kleine land en zijn groote schoonheid

15. het noodeloos of op onbehouwen wijze normaliseeren van beken en riviertjes, alsmede het vervuilen daarvan door fabrieks- en afvalwater;

16. de bouw van bovengrondsche electrische netten, hetgeen de Duitschers „die Verdrahtung der Landschaft” noemen.

Men ziet, het programma is even uitgebreid als afwisselend, doch omvat nietemin slechts de voornaamste der te bestrijden euvelen.

Het is, in zijne zakelijke opsomming, welsprekend genoeg. Doch eene niet al te breedvoerige behandeling van elk punt afzonderlijk, toegelicht door voorbeelden uit de practijk dezer dingen, is niet overbodig te achten en zal hier dus volgen.

Ad 1. Er is in de hoofdstukken, handelende over de groote en de kleine steden, reeds op gewezen, dat men de schoonheid van ons land niet ernstiger kan schaden dan door het dempen en droogmaken van wateren. Onze steden zijn helaas vol van de jammerlijke bewijzen voor deze stelling. Er is bijna geen stad in ons land, klein of groot, zonder een of meer ledige, suffe, gedisproportioneerde straten, die eens grachten waren en gewoonlijk, zooals de vrijwel altijd beschikbare oude afbeeldingen doen zien, fraaie en schilderachtige grachten. Men zie eens, om een voorbeeld te nemen, in het Stedelijk Archief, of in het Museum Fodor, te Amsterdam, de aldaar aanwezige afbeeldingen van de Nieuwe Zijds Achterburgwal en vergelijke de mooie gracht, die men op de platen aanschouwt, met de ijselijke Spuistraat, die zij na de demping is geworden; met lette daarbij o. a. op het noordelijke eindpunt der gracht, op Hekelveld en Martelaarsgracht, hoe buitengewoon schilderachtig deze plek eenmaal is geweest en hoe onbeteekenend zij thans is. Of men aanschouwe de akelige straatjes te ’s-Graven-hage, die ontstaan zijn door de demping van de Veerkade, de Ammunitiehaven, de Schedeldoekshaven, de Turf- en Houtmarkt, en herinnere zich dan — hetgeen nog velen zeer wel kunnen, daar het onheil niet vele jaren geleden is gesticht — hoe aardig deze grachtjes zijn geweest.

Bijna onveranderlijk wordt in zulke gevallen als reden voor de demping gegeven: de eischen van het verkeer. Vele grachten nu, in tal van groote en kleine steden, werden reeds jaren geleden gedempt, dus in een tijd, toen het verkeer veel geringer was dan in onze dagen en voertuigen met mechanische beweegkracht onbekend waren. Men maakte zich destijds zeer

112