Het Joodse vraagstuk

ten en altijd nog iets achter de hand te houden. Het is merkwaardig, dat men bij de meest pathetische uitingen van Joodse kant tegelijk het gevoel krijgt, dat ze hun pathos bewust doseren en regelen, met een scherp oog op het naaste doel dat ze willen bereiken. Er is een grote reserve in de Joodse mentaliteit, en juist die maakt dat ze nooit in één ogenblik vernietigd zijn. Het is wel er op of er onder, maar het moment krijgt op hetzelfde ogenblik de maat van de eeuwigheid en wordt daardoor elastisch. Dit beheren van de tijd onder permanente inwerking van de eeuwigheid, zowel naar haar klemmende als naar haar verruimende werking, is een charisma van de Joodse geest. Er is eigenlijk een voortdurende controle; vandaar het ongelooflijke incasseringsvermogen en het onmiddellijk opveren na de ernstigste catastrophe. En het zeldzame vermogen om tot het laatste moment verstandig te handelen, alsof de toekomst open stond en voorbereid moest worden.

De Joodse geest heeft inderdaad een dergelijke distantie aangebracht, dat elke primitieve binding aan een situatie of een vorm is opgeheven; het kostbare levensbezit van de Joodse mens is verplaatsbaar, zoals zijn tabernakel het al was in de woestijn en zoals de Tora-rol het is. Zo ook kan hij als geheel overal leven; is er gelegenheid om de traditionele vormen in acht te nemen, dan is het goed, maar ontbreekt die gelegenheid dan trekt hij zich op een reserve terug, die onaantastbaar is. De nomade is in zekere zin nooit in hem gestorven; maar hij leeft voort als laatste vrijheid, niet als begeerde levensvorm, want deze laatste heeft voor de Jood veel meer het karakter van gevestigde, intensief vruchtbare bewoning en bewerking.

Dergelijke tegenstellingen in temperament vindt men alleen bij een volk, dat oud is en vitaal en wereldwijs tegelijk. Ze zijn sentimenteel, maar de sentimentaliteit van niet-Joden komt hun kinderachtig voor. Ze zijn in hopeloze situatie, maar de radeloosheid van anderen verachten ze. Ze zijn egocentrisch, maar niet op die burgerlijke manier als de rest. Er is telkens iets anders dan het gewone, omdat zowel

144