Een staat herrijst ....

in de kringen van de Joodse leidende persoonlijkheden de opmerking hoort dat het noodzakelijk zal zijn om soberder, veel soberder te gaan leven. Er wordt op het ogenblik in Palestina nogal veel luxe gekocht, die geïmporteerd moet worden, terwijl ook een aantal voedingsmiddelen die min of meer tot het luxe terrein behoren, uitsluitend door import kunnen worden verkregen. De neiging bestaat om de bevolking zoveel mogelijk van de locale markt te laten consumeren om daardoor een grotere werkgelegenheid voor nieuwe immigranten te scheppen en deviezen te sparen.

In de nabijheid van Tel Aviv bevinden zich ook grote fabrieken. De secretaris van de Kamer van Koophandel heeft mij er verschillende, zoals de grote spinnerij van Sachs, de weverijen van Argamon en de limonade- en conservenfabriek van Assis, laten zien. Het is onjuist om vergelijkingen te trekken met Twente en Brabant. Wat hier in enkele jaren is gepresteerd is buitengewoon. Niet alleen de grondstoffen moesten worden geïmporteerd, vakmanschap wordt slechts door ervaring en door traditie verkregen. De grote leemten op ieder gebied moesten aangevuld worden door de „spirit”. Wanneer de arbeiders in een bepaalde fabriek een machine na lang rekenen en tekenen — mislukken — zwoegen en opnieuw beginnen — eindelijk zelf hebben geconstrueerd heerst er de vreugde van ’t scheppen — nog altijd vermengd met de vreugde hiertoe in staat te zijn — Joodse volwaardige en volledig gewaardeerde arbeid te leveren.

Met een voorman in een der fabrieken sprak ik over het loonpeil, dat zoals gezegd zeer hoog is.

109