En toch leefden wij

hij had mij als Jood herkend. Ik nam hem nu scherper op. Zo te zien leek hij mij niet Joods, maar misschien was-ie het ook wel. Hoe dan ook, mijn belangstelling was gewekt. We liepen met hem mee naar ‘zijn’ school. Daar, in het ruime gymlokaal, zat ergens halverwege een vrouw op een podium; voor haar een soort toonbank waarop verschillende stapels mappen. Ze begroette ons vriendelijk en omdat Geesje zich op de achtergrond hield (enige dagen na de bevrijding van Dwingeloo door de Canadezen had ik Geesje onder vier ogen verteld wie ik werkelijk was. Het had haar diep bewogen en vanaf dat ogenblik trachtte ze mij extra te beschermen), vroeg ze aan mij welke lijst ik het eerst wilde inzien, in de veronderstelling dat onze begeleider ons al voldoende had ingelicht. De mappen bevatten lijsten van door de Duitsers beheerde concentratiekampen in het Oosten met in alfabetische volgorde de namen, geboortedata en landen van herkomst van de in dat kamp gedetineerden.

Wanneer waren die lijsten opgesteld? Waren al deze namen op dit ogenblik nog in leven? Het duizelde mij. . .

Vóór alles wilde ik nu alleen zijn. Ik overreedde Geesje om alvast naar ons logeeradres terug te gaan en beloofde haar zo gauw mogelijk te volgen.

Met de lijst van het concentratiekamp Bergen-Belsen bovenop de stapel die ik op mijn verzoek van de mevrouw had ontvangen, zocht ik een alleenstaande, vrije tafel op en begon mijn speurtocht.

Moeders naam vond ik vrij gauw in de lijst van Bergen-Belsen, die van mijn zus Eva bleef, ondanks herhaald overlezen, onvindbaar. Was ze misschien als strafgeval (vanwege opgepakt zijn bij het onderduiken) naar een ander kamp doorgestuurd? Meer en meer terneergeslagen doorworstelde ik alle beschikbare lijsten. Nada, niente.

’s Avonds, nadat de kinderen naar bed waren, spuide ik tenslotte mijn belangrijkste belevenis van de afgelopen dagen bij Roos en Rudolf. Ze luisterden aandachtig tot het bittere einde. Na een lange stilte opperde Roos met een voor haar ongewone warmte: “En Els, als wij nu eens met z’n tweeën, jij en ik, op de fiets naar het kamp Westerbork gaan en proberen daar wat wijzer te worden over je moeder en je zuster!”