Prometheus

even openlijk en volkomen vereenzelvigd met goedheid, generositeit, met het Licht van liefde, het Licht van leven, het Licht van kennis en kunst.

Byron heeft deze zelfde waardeverwisseling beproefd — aarzelend en schroomvallig, want nog vol van dogmatiek-Christelijke suggesties, atavismen en vooral: angsten — Lucifer (in ,,Caïn") toonde hij als de redelijkheid en het hooge koele mededoogen, God als een vrees zaaiende tyran, idool van lafaards en slaven, die zich verlustigt in kruiperige gebeden en bloedige offers, menschen verlokt tot zonde door hun onervarenheid en ze daarna tot in eeuwigheid straft. Ook hij heeft met schamperheid de leer van het Zoenende Bloed afgewezen. Anatole France zelf is in Thaïs — de verheerlijking van de Slang, de verguizing van Iahveh als beeld van bruut en redeloos geweld — en in ,,Les Dieux ont soif" — ,,Je trouve singulier que les Francais, qui ne souffrent plus de roi mortel, s'obstinent a en garder un immortel, beaucoup plus tyrannique et féroce. Car qu'est ce que la Bastille et même la chambre ardente, auprès de 1'Enfer? L'humanité copie ses dieux sur ses tyrans, et vous, qui rejetez 1'original, vous gardez la copie" — reeds een heele schrede op dien weg gegaan, maar hier is consequent en meedoogenloos de lijn tot het einde toe doorgetrokken. God (als ,,Iahveh", als ,,Ialdabaoth") is Jupiter — een Jupiter zonder grootheid, een theologiseerende en twistzieke en leugenachtige Jupiter — Satan is Prometheus geworden. Daartoe moest het komen — toen in en door deïsme en pantheïsme het oude monotheïsme in zijn waren lagen aard was ontmaskerd en de besten onder de menschen, nadat ,,un quaker américain au moyen d'un cerf-volant, lui vola son tonnerre", d.w.z. in en door het positivisme, voorgoed genazen van de Vreeze des Heeren in den ouden, platten zin. Toen moest zich wel de afkeer van ,,Jupiter", van de tyrannie, die steeds redeloos is en moet zijn, uitstrekken gaan tot ,,le vieux dé-miurge d'Israel," die ,,loin d'avoir créé 1'univers, n'en soup-fonnait pas même la structure" — en de sympathie voor ,,Prometheus", het lichtbrengende Verzet, moest Lucifer omvatten, ,,brillant d'intelligence et d'audace", wiens groot hart, „gonflait de toutes les vertus qui naissent de 1'orgueil: la franchise, le courage, la constance dans 1'épreuve, 1'espoir obstiné".

578