Prometheus

dat bovendien nog in zijn consequenties steeds minstens ten halve misdadig is, die leerde de krachten waardeeren, welke in de ,,slechtheid" hun oorsprong vinden, de grootheid van ,,Jupiter", zijn rust en zelfverzekerdheid, tegenover den twijfel en de kleinmoedigheid van den modernen Prometheus, al beseft hij in andere momenten wel weer, dat de ware grootheid juist in de zelfbetwijfeling is — om toch altijd opnieuw zich door ,, Jupitcr" geïmponeerd te voelen — hij was het die in de afmattende aanschouwing van de eeuwige tegenstrijdigheid, in alles werkend, alles uiteenscheurend als een splijtzwam, zich in slaap trachtte te sussen op de illusie van onpartijdigheid.

Doch naarmate het wijsgeerig inzicht en het zedelijk zelfbewustzijn vorderden, begon er over het onhoudbare dier illusie, over het kinderachtige, het argeloos-aanmatigende van de Brotteaux-pretentie een klaarder licht op te gaan — en de moderne mensch leerde inzien, dat hij niet onpartijdig kan wezen, niet onpartijdig wil wezen, en dat hem dus de pose van de onpartijdigheid niet voegt — een pose, omdat hij in zijn diepste hart zijn afkeer van bloedvergieten niet als ,,dépra-vatie" en zijn élan naar rechtvaardigheid en edelmoedigheid niet als laakbare zwakheid voelt, maar als zijn best bezit — en dat hij beter doet in nederigheid den profetenmantel van zich te werpen, die zijn afhankelijkheid en erbarmelijkheid zoo kwalijk kleedt, en zichzelf te aanvaarden zooals hij is.

En wat nog geen geslacht was opgelegd, werd ons geslacht opgelegd: te moeten leven met het dubbele besef, dat de tegenstrevende daad nutteloos en onvermijdelijk, ijdel en onontkoombaar, misdadig en noodwendig is — alles te moeten doorzien en zich aan niets te kunnen onttrekken.

Toen bleek het laatste woord in het Prometheus-probleem toch nog niet gesproken en dreef de nood tot het scheppen van een nieuwe formule.

Het was toen Anatole France-zelf, die de nieuwe formule gaf, als signaal van een nieuw-aangebroken tijdperk - en wel in zijn veelbesproken, veelbelasterd boek ,,La Révolte des Anges".

576