Prometheus

Dat noodzakelijk grensbepalend dogma is de fictie van den klassestrijd.

Die leer, welke het streven naar de vervulling van bepaalde stoffelijke eischen en oogmerken een schijn van bovenpersoonlijke noodwendigheid verleenen moet, is het Historisch Materialisme.

Beide produceerde de geest van Marx; krachtens zijn bouw en functie, beide zijn geboren uit de eeuwige nimmerfalende instincten van den machtigen organisator, niet uit het scheppend Begrip van den dialecticus. Hoezeer de behoefte aan — en derhalve het ontstaan van — zulk een algemeene leer, die voor de leden van een organisatie de persoonlijke, innerlijke waarheid der volslagen individuen uit het dan verstreken tijdperk vervangen moet — samenhangt met het ontstaan eener organisatie, blijkt uit voortbrengselen als de ״Christelijke Topografie" van Cosmas Indicopleustes, in het midden van de zesde eeuw, als een ״wetenschappelijke" objectieve bevestiging van kerkelijke dogma's gegeven, en uit de met hetzelfde oogmerk geschreven, aan dezelfde behoefte beantwoordende ״Politique tirée de la Sainte-Ecriture" van Bossuet. Op deze ״bewijsvoeringen" konden zich de getrouwe Katholieken in de polemiek met geleerde ketters beroepen — juist zooals zich de socialist van de leer van Marx bedient, en zich daarbij nog verbeeldt, dat hij ״objectief" en ״wetenschappelijk" is boven den gevoels-socialist, als had hij ooit het gemeenschappelijk dogma aan zijn persoonlijk inzicht en zijn persoonlijk bevinden getoetst en gecontroleerd 1

Dit wil niet zeggen, dat het ״Historisch Materialisme" niet ״houdbaar" zou zijn — de gedachtekracht en de scherpzinnigheid van een man als Marx staan ons borg, dat we in zijn systeem-van-wereldbeschouwing een in-zich-zelf sluitend geheel bezitten. Maar zulk een geheel is ook Bossuet's ״Politi-que tirée de la Sainte-Ecriture" en Cosmas' ״Topografie". Noch tegen het eene, noch tegen het andere stelsel kan men redelijkerwijs argumenteeren — daar ze, als alle theologische systemen, aprioristisch en dogmatisch zijn, inkleedingen van immanente instincten en hartstochten. Men aanvaardt ze, of men verwerpt ze, zonder meer. Hoezeer dit waar is, toonde ons de geschiedenis van Lamennais, die naar zijn eigen vier-

542