Prometheus

werkte ״wetenschappelijke" noties en overgeleverde, ononderzochte moreele dogma's.

Kwam niet in den grooten Balzac zijn intuïtie als kunstenaar — waardoor hij, of hij het weet dan niet, of hij het wil dan niet, de wijsbegeerte nader staat dan de wetenschap — deze intellectueele afhankelijkheid te boven, zijn personen zouden tabellen, geen karakters zijn.

Toch bewijst de onberedeneerde, overmatige bewondering voor het zoogeheeten mensch-scheppend talent van Balzac in sommigen onzer tijdgenooten, dat deze zelf aan de ware, filosofische zelfonderscheiding nog niet toe zijn en het op zijn allerbest juist hebben gebracht tot het babbelen over „Ideeën-kunst" — dat zij ook nog niet vermogen uit eigen „immanent dogma" louter en alleen menschen te creëeren, maar altijd weer steun zoeken aan het kwasi-objectieve, het collectieve dogma van moreelen en vooral van wetenschappelijken aard. En zoo duidelijk mogelijk blijkt dit uit de miskenning en de klein-achting voor dien eenen ideeën-kunstenaar bij uitnemendheid: Shaw — juist het meest van de zijde der zich-zelf-noemende ideeën-kunstenaars 1

Shaw, evenals Hebbel, schept zijn menschen uit de synthetische Idee, voert hun handelingen terug op enkele elementaire drijfveeren, die hij als de werkingen van de Life-Force onderkent, krachtens eigen immanent dogma — en zoo dit bewijs noodig ware, dan zou zijn weergaloos-brillant oeuvre het leveren: dat zulk voortdurend demonstreeren van dezelfde grond-trekken nimmer tot „eentonigheid" behoeft te leiden, waar die grondtrekken zich immers voor den scherpzinnige, den denkende, op eindeloos-verscheiden wijze in eindeloos-verschillende karakters eindeloos vertoonenl

Ook Galsworthy schept menschen uit de synthetische Idee, uit een enkel immanent dogma — al valt dat in zijn romans, door de andersgezinde en andersgetinte beschrijvingen, minder op dan in Shaw's geserreerd tooneelwerk. Elke „Preface" van Shaw is niets dan een exposé van het onderhavige „immanent dogma", waarvan de dramatiseering dan volgt in het stuk-zelf — en dit is de reden, waarom onze hedendaagsche lezers de prefaces overslaan en de hedendaagsche critici, die nog steeds niet verder zijn dan litterair positivisme, er zich van afmaken

530