Prometheus

van dezelfde innerlijke verwarring. Joseph de Maistre eindigt zijn geschiedkundige verhandeling over de onfeilbaarheid van den Paus met een aanroeping van de Heilige Maagd, maar hij bedient zich van een soort argumenten, die aan Comte en aan Buckle doet denken, van ,,historisch-materialistische" argumenten, met elk doorvoeld katholicisme in strijd. Precies dezelfde geest bezielt de moderne Joden, die het hygiënische en doelmatige in de Mozaïsche wetten zoo uitbundig prijzen en er zoodoende onwetens al het goddelijke aan onttrekken — en de vegetariërs, wanneer ze zoo hoog opgeven over het nuttige en gezonde van het vegetarisme, zoodat dan natuurlijk het ,,idealistische" er af gaat — en de schrijvers van boeken over ,,Oud- en Nieuw-Calvinisme", die het Calvinisme „het product van een supra-naturalistische levensbeschouwing" noemen en dus eigenlijk zeggen dat het uit den tijd is, als het dan blijkbaar niet „uit God" is, zonder dat ze dit zelf merken. Dit komt doordat het oud-Joodsche sentiment en het oud-Calvinistische sentiment in den mensch van heden ontbreekt, en het ethisch vegetarisme schaarscher is dan het hygiënisch, het economisch en het onverschilligheids-vegetarisme.

Chateaubriand, in zijn „Génie du Christianisme" bewijst Gods bestaan. „Que les nids des oiseaux sont bien faits. Donc Dieu existe." „J'ai eu une belle nuit en Amérique. Donc Dieu existe." „Un père, une mère, s'attendrissent au bégaiement du nouveau־né. Donc... 1'ame est immortelle." „L'homme seul est idéalisable. Donc 1'ame est immortelle." Maar tegelijkertijd, in zijn propagandistischen ijver voor het katholicisme, ontneemt hij het alle goddelijks: Plus on appro-fondira le christianisme, plus on verra qu'il n'est que le dévelop-pement des lumières naturelles, et le résultat nécessaire de la vieillesse de la société." Dit kon immers door Condorcet geschreven zijn.

Het doet altijd genoegen, een indruk, een vermoeden bevestigd te zien door het getuigenis van tijdgenooten — en zulk een duidelijke bevestiging van het boven-uitgedrukt vermoeden geeft het inleidend exposé over den politieken toestand zijns tijds in het eerste deel van Auguste Comte's „Physique Social", waar hij weer en weer den nadruk legt op de innerlijke onwaarachtigheid van de pseudo-katholieke dichters en „filosofen"

471