Prometheus

er nu achter en wacht zich voor elk beroep op ,,innerlijke overtuigingen", waarvan de tijd heeft geleerd, wat er het ongeloof mee uitrichten kan. De ,,algemeene opinie" is thans het bewijs van Gods bestaan, waaraan niemand zich onttrekken kan en magl En dit voor negentiende-eeuwsche lezers, wier tijdgenooten Kant en Hegel zijn, en alsof er nooit een critiek van ons kenvermogen ware uitgevonden.

,,Si 1'homme pêche contre une loi, il est coupable, s'il est coupable, il doit être puni, s'il est puni, il est malheureux. Je vois 1'homme malheureux dans tous les ages, dans toutes les conditions — tous les hommes sont malheureux, donc ils sont tous punis, donc ils sont tous coupables." Ziehier de Erfzonde ,,bewezen", en aldus worden achtereenvolgens bewezen: de absolute rechten van den Koning, van den adel, de ondergeschiktheid van de vrouw, de ,,absolute noodzakelijkheid" om het heele onderwijs aan priesters in handen te geven, de grondelooze snoodheid van alle protestanten en zulks onder voortdurende aanroeping van Bossuet, wiens woorden ,,Oh Rois, régnez hardimentl" de Vicomte zich tot veelbeteekenend motto koos voor zijn ,,Théorie."

Doch thans rijst de vraag: wat beduidt dit alles van de Eenheid uit? AVelk moment in de eeuwige wisseling van zelfherkenning en zelfvergetelheid vertegenwoordigt deze opbloei van het autoriteitsbeginsel tusschen 1800 en 1830? We zeiden reeds eerder, dat die periode is te noemen, van de Eenheid uit, een laatste en mislukte tendentie, om in een collectiviteit op den ouden grondslag tot zelfvergetelheid te komen.

We willen nu beproeven van dit woord ,,mislukt" rekenschap te geven.

Met een ,,mislukte tendentie" bedoelen we eenvoudig een misgeboorte, zooals we die soms aantreffen in de laatste telgen van uitgebloeide geslachten, die daarna ondergaan in steriliteit. Met zulk een laatste nakomeling poogt het Absolute als het ware voor de laatste maal in die categorie, in dat geslacht tot uitdrukking, tot verschijning te komen, van welk pogen dan door de misgeboorte de mislukking blijkt. Als zulk een misgeboorte, als zulk een mislukte tendentie van de Eenheid om nog weer opnieuw tot zelfvergetelheid te geraken in een

467