Prometheus

dat het geloof in, de liefde voor het beginsel der Revolutie ongerept in hen bleef behouden. Juist zooals Rousseau's uitingen scherpzinnig zijn, wanneer hij breekt en onnoozel, zoodra hij ״stichtelijk" wil wezen.

Het geloof in de Revolutie is dus niet alleen geenszins geschokt, het is daarentegen juist pas in en door de Revolutie geboren en gerijpt. Zij, die de Revolutie voorbereidden hebben niet geweten dat zij haar voorbereidden —, hun organisme was opstandig, naar hun begrip was het nog allerminst. Marnix laat in zijn Wilhelmus den opstandeling Willem I getuigen dat hij den koning van Spanje steeds heeft geëerd, behalve wanneer hij voor de „hoogere majesteit Gods" moest bukken, dat beduidt: voor zijn persoonlijk ideaal — vergetend hoezeer dit geldt voor eiken opstandeling — maar hij erkent nog den plicht tot gehoorzamen en het fiere woord, de formule van de eigenmachtigheid, de ongehoorzaamheid durft hij niet aan. Zoo precies staan de achttiende-eeuwsche wegbereiders tegenover hun eigen impulsen. Ook zij zijn nog met betrekkelijk-gezonde „bacillendragers" te vergelijken, wanorde zaaiend, waar zé spreken van harmonie. Schiller droomde nooit van een bloedige Revolutie — die hem, als zoovelen, als Goethe, afschrikte: zoodra ze zekere grenzen te buiten ging — maar wel van een Blijde Wereld, zonder echter recht in te zien waar die dan wel, zonder Revolutie, vandaan zou moeten komen.

^Vanneer Götz von Berlichingen in zijn belegerd kasteel met zijn gezellen aan tafel zit, dan beloven ze elkaar dat hun voorlaatste woord, eer ze sterven, zal zijn „Es lebe der Kaiser" — maar hun allerlaatste „Es lebe die Freiheit." Ook hier de waan, dat „Vrijheid" en „Keizer" te vereenzelvigen zijn, de waan der half-ontwaakten en half-volwassenen, die niet recht beseffen wat „Vrijheid" inhoudt en die niet recht beseffen wat „Keizer" inhoudt en die nu in de hun van godswege toebedeelde verblinding, wanen te herstellen, te bouwen, te vervullen, terwijl ze uitsluitend zijn gekomen om te ontbinden, althans om de algeheele ontbinding voor te bereiden. Zoo goed als Schiller's Karl Moor is ook Goethe's „Götz von Berlichingen" een zwakke Prometheus, een die nog niet weet waar het hem eigenlijk om te doen is. Maar zelfs in zijn

428