Prometheus

plastisch is voorgesteld in een soort tableau vivant — ooms en nichten en minnaars staan daar met getrokken zwaarden op eikaars borst gericht, en geen kan den ander doorsteken, of maar een vin verroeren, zonder dat een van de tegenstanders automatisch hem of zijn dierbare tegelijkertijd doorsteekt. Nimmer misschien werd een Cid-situatie, werd in het algemeen het starre automatisme van het klassieke drama, het starre automatisme van de collectiviteit, bewust of onbewust, zoo prachtig geparodieerd. En de Deus-ex-Machina is hier natuurlijk geen pompeus-recht-sprekende koning; een simpele ,,bee-feater" brengt, volkomen onverwacht en onvoorbereid binnentredend, met zijn ,,In naam des Konings, laat uw zwaarden vallen" een ontknooping, waarop Mr. Pu£f, de auteur van de ,,Tragedie", met evenveel recht trotsch mag zijn, en is, als Corneille en Racine het mochten, en waren, op de hunne¹.

Collectiviteitsgevoel, autoriteitsgevoel is machtsverheerlijking, is Jupiter-verheerlijking; de zeventiende-eeuwsche litteratuur vloeit er van over — individualistisch oordeel, individualistisch rechtsgevoel zal, wanneer het zich stoot aan de Maatschappij, en dit doet het steeds, onweerhoudbaar tot Prometheus-verheerlijking voeren.

Zoo was het reeds, in beginsel, gedurende de Renaissance. In de litteratuur van het nu te behandelen tijdperk zullen we de Prometheus-verheerlijking voortdurend zien aanzwellen en eindelijk in vollen bloei zien staan.

DE DAGERAAD DER PROMETHEUS-VERHEERLIJKING

We willen dan nu beproeven de algemeene trekken van ontbindend critisch individualisme, de revolutionnaire en pantheïstische instincten, waarvan de Fransche Revolutie een der meest zichtbare teekenen is geweest, aan te toonen in de litteratuur, welke die Revolutie voorafgaat, begeleidt en onmiddellijk volgt —, waar ze zich voordoet als min of meer openlijke, min of meer bewuste Prometheus-verheerlijking als verheerlijking van oppositie en verzet. En het spreekt vanzelf dat we hier, zoo min als elders, naar volledigheid kunnen streven en ons er toe moeten bepalen, uit elk der verschillende

391