Prometheus

vormenschoonheid, tegen het buiten-menschelijke, het geëxal-teerd-aristocratisch karakter van de Fransche klassieken. Tegelijkertijd worden de bestaande distincties, de vaste, geldende eischen voor elk litterair type afzonderlijk opgeheven en versmolten. Tot nu toe had elk genre zijn bepaalde, strenge regels en eischen gehad, thans loopen blijspel en drama meer en meer ineen en vermengen hun elementen, en er ontstaat op artistiek gebied een algemeene vervaging van grenzen, die rechtstreeks aan het Deïsme herinnert, hetzelfde beteekent en waarvan Lessings ,,Miss Sara Sampson" een der eerste producten is.

Dat dit ,,litterair deïsme" in Frankrijk veel zwakker dan in Duitschland aan den dag kwam, hebben we reeds eerder aangestipt. Van Voltaire heeft men gezegd, dat hij ,,Kerk en Koning aandorst, maar niet den Alexandrijn". En het is waar, dat het classicisme in Frankrijk de Revolutie overleefde en dat dit de bron werd van de ingewikkelde begripsverwarring, die het tijdperk na de Revolutie te zien geeft — en waarop we terugkomen — maar het is aan den anderen kant ook waar, dat alleen Frankrijk een Revolutie heeft aangedurfd en doorgezet. Er doet zich hier een ,,arbeidsverdee-ling" voor, die het best uitgedrukt is in het woord van Heine: ,,Kant heeft ,,le bon Dieu", maar Robespierre heeft den koning geguillotineerd" — in Frankrijk is de groote maatschappelijke vrijmaking voltrokken. Schiller droomde nog van humane vorsten in veredelde werelden, maar Rousseau heeft de Volkssouvereiniteit gepredikt. Dit terloops.

Uit de burgerlijke (in tegenstelling met de vroegere ,,aristocratische") litteratuur van de achttiende eeuw is natuurlijk allereerst het verheerlijkt vorstentype weer verdwenen — dat in den Middeleeuwschen ridderroman voortdurend optreedt — uit de litteratuur van Humanisme en Renaissance verdwijnt; denken we aan Koning ,,Nobel" en aan ,,Utopia" en aan Macchiavelli — in de zeventiende eeuw weer terugkeert, glorieuzer dan ooit, om in de achttiende eeuw voorgoed (als we de Bourbon-verheerlijkende onbeduidende Restauratie-roman-tiek in Frankrijk en de soortgelijke en gelijktijdige Duitsche even uitzonderen) te verdwijnen. En met den nobelen koning is zijn geëxalteerde volgeling, de Ridder, het Cid-type, van

378