Prometheus

N. T., in de Renaissance (denk aan wat we zeiden over de Inleiding van ,,Utopia") in elke redelijk-individualistische periode, waartegenover de collectieve instincten (O. T., Middeleeuwen, Zeventiende eeuw) stompzinnig vasthouden aan het scherpe verschil tusschen goed en kwaad, schuld en onschuld, op de basis van maatschappelijk nut en uit oorzaak van Noodzakelijkheid.

Hieraan volkomen overeenkomstig is de socialistische distinctie tusschen den ,,uitgezogen proletariër" en den ,,uitzuigenden bourgeois", welk verschil ten eenenmale niet en nergens bestaat, daar immers elke mensch (naar de mate van zijn vermogen) tegelijk het een en het ander, dan wel eerst het een, daarna het ander of omgekeerd is, en elke grens zich in nuancen verliest. Maar ook hier maakt de strijdbaarheid in dienst van een als ideaal verkleed collectief belang, de redeloosheid noodzakelijk, waar een gevoel van gemeene plichtigheid aan het gemeene kwaad de twee groote bronnen van kracht :— haat en zelfoverschatting — vergiftigen zou.

Zoo zien we dus ook Miltons ,,Paradise Lost" als een zuiver product van maatschappelijke kunst, die altijd zoo en niet anders is. In den trant der redeneering, de soort der argumenten, de innerlijke zinledigheid, zoowel als in de uiterlijke pralende schoonheid, — hier als overal leeft zich des dichters innerlijk-gebonden persoonlijkheid geheel in het beperkt-sesthetische uit — is een volmaakte overeenkomst met Corneille's ,,Cinna" en ,,Le Cid". Het maatschappelijk dogma en het Christelijk dogma openbaren zich uit deze overeenkomst nog weer eens als vruchten van één boom, symptomen van één gemoedstoestand: die waarin de "Wil volkomen heeft gezegevierd over de Intelligentie, de sterke, gezonde, twijfellooze, oprecht en fanatiek in gezagsaanbidding en autoriteitenverheerlijking, zonder het geringste vermogen tot zelf-opheffende boven-persoonlijke redelijkheid, noodig tot het begrijpen van een oppositie en hare vertegenwoordigers.

En dit ware wezen van alle dogma's — als uitdrukkingen van den Levenswil — verklaart dan ook het hardnekkig vasthouden er aan en het opeischen van elks eerbied er voor.

Eén opmerking mag hier niet achterwege blijven. Er valt 280