Prometheus

eenig ander richtsnoer dan het maatschappelijk behoudsinstinct, dat almachtig werkt, als het levende hart binnen de ,,kleederen", die de ,,redenen" zijn.

Maar hoezeer heeft de Katholieke Kerk van eigen standpunt gelijk, als zij het Protestantisme juist wegens dat voortdurende redeneeren en uitleggen, door die vermenging van „verstand" en „geloof" aansprakelijk stelt voor alle verwarring en redetwist met de (door beide Kerken gelijkelijk verfoeide) Fransche Revolutie als logisch en noodwendig besluit. De redelijkheid is een hellend vlak, dat tot elke gevaarlijke consequentie voert. "Wie dus gevaarlijke consequenties afdoend voorkomen wil, die redeneere niet over zijn standpunt, maar hij zwijge en sla elkeen op den mond, die tegenspreekt, zoolang zijn arm daartoe krachtig genoeg is. W^ie aan anderen redenen voor zijn handelwijze geeft, behoefte voelt zich tegenover hem te rechtvaardigen, heeft al niet meer in zich de krachtige overtuiging van zijn eigen Heilig Recht. De door de Godheid uitgesproken „oratio pro domo" in Miltons „Paradise Lost" is het bewijs van „Gods" (Miltons) innerlijke zwakheid. Terecht merkt Heine op, dat er een diepe beteekenis is in de omstandigheid dat Zeus in de „Prometheus" van Aischylos in het geheel niet sprekende wordt ingevoerd. Elk argument is aantastbaar — op elke repliek moet, is het eerste woord eens gesproken, de dupliek volgen, en daar de redelijkheid altijd aan de zijde van den (individualistischen) aanvaller is, zoo zal deze, eenmaal een twistgesprek uitgelokt hebbende, stellig daarin de overwinning behalen. Zeus debatteert dus niet tegen Prometheus, zijn inzicht belet hem, eigen machts-uitoefening goed te praten, zijn innerlijke kracht voelt daarenboven niet de geringste behoefte aan „zedelijke rechtvaardiging" — en uit diezelfde kracht beseft hij, dat Prometheus, als het inderdaad om recht en redelijkheid ging, noodwendig gelijk hebben moest. Daarom zwijgt hij en slaat toe — beeld van hardheid en zwijgende hoogheid, waarop zich elk „argument" te pletter stoot, zeer zeker, maar althans niet het beeld van zwakhoofdige, absurde redeverdraaiing in de poging tot zedelijke rechtvaardiging en rechthebberij jegens zijn eigen slachtoffers, zooals de God van Milton, door middel van „argumenten", „evenzeer machteloos als subtiel", om met Kant te spreken.

277