Prometheus

elk slag de kracht om zich langdurig en algemeen te doen gelden. Kwakzalverij houdt geen stand.

Hoezeer dit waar is, toont ons de geschiedenis van het tijdperk tusschen het Concordaat en de Juli-Revolutie, gewoonlijk ,,de Restauratie" geheetèn. Het is in die dagen, dat men het katholicisme koelbloedig verwerkt heeft tot een politiek program, het is uit dat tijdperk, dat de verwijten dateeren aan Bossuet, dat hij de groote politieke bruikbaarheid van het katholicisme niet voldoende heeft geëxploiteerd. Geenszins meer geloovend in katholieke dogma's, de katholieke geesteswereld volmaakt ontgroeid — de meest krasse bewijzen van innerlijke onwaarachtigheid liggen in de uitingen van leidende geesten als De Maistre en Chateaubriand voor het grijpen; we komen hierop later terug — hebben die leiders bewust en opzettelijk kerk en koningschap in eere hersteld en geschraagd, omdat kerk en koningschap eenmaal zulke uitnemende diensten als maatschappelijke tucht- en dwangmiddelen hadden bewezen. Dit hebben ze te goeder of te kwader trouw, — door belang of door eerlijke utilistische overwegingen gedreven — dan ook openlijk en onomwonden uitgesproken. "Waarlijk, is er toen niets onbeproefd gelaten op het gebied van maatschappelijke dwangmiddelen en paedagogische maatregelen. En ze zagen een kleinigheid over het hoofd: dat het heilige alleen dan nuttig ié, aló niemand het om zijn nut aanprijst, alé niemand het nuttig noemt of aló zoodanig onderkent. Daarom konden dwang noch overreding baten, waren en bleven de hoogescholen „kweekplaatsen van verzet" en moest de Juli-revolutie van 1830 onvermijdelijk den onvoltooiden arbeid van die van 1789 komen voltooien. De eene Intelligentie produceert zich in „eerlijke overtuigingen" en dan ook in de meest absurde dingen, in een grenzeloos zelfvertrouwen en dan ook bij de minst-beteekenende lieden alleen zoolang dat blinde geloof, die blinde zelfoverschatting noodig zijn als de grondslagen van het zelfconservatisme .

Het op zich zelf eerlijke zelfvertrouwen der autoriteiten voedt zich echter wel krachtig aan hun ijdelheid, daar in de maatschappij het zijn van „autoriteit" een zeldzame en dus precieuze onderscheiding beteekent, ook hier vallen dus „ideaal" en „belang" tezamen, als steeds in de collectiviteit, zoodat

170