Prometheus

dan het dragen kan en slechts in hem de structuur der ,,Doelloosheid" ten volle bloot legt, die het besef daarvan op zich nemen en dan ook nog ,,weldoen en blij zijn" kanl

Dat de Reformatie in beginsel verloopen was bij Luthers optreden, laat zich in de levensbéschrijvingen van Luther-zelf en van zijn tijdgenooten duidelijk nasporen. Ter wille van het beginsel, dat hem dierbaar was en dat in de verscheuring dreigde onder te gaan, moest Luther zich steeds meer als tuchtmeester en tyran, Prometheus zich steeds meer als Jupiter gedragen, uniformiteit forceerend, waar althans even iets was geweest dat naar Eenheid in Verscheidenheid geleek en zijn felheid wekte felheid.

Wanneer de ,,distinctie-beginselen" weer opnieuw de overhand hebben gekregen over een onhoudbaar-gebleven individualisme, vertoonen ze overal een overeenkomstige actie. Elk moet kleur bekennen, moet zich aansluiten, dat wil zeggen, zijn zedelijke en geestelijke vrijheid prijs geven, en zich als soldaat scharen onder een vaandel.

V/ie aarzelt, wie tegenspartelt, gaat onder, dat is, hij wordt veracht, belasterd en ten slotte gedood. Distinctie is levensbehoud 1 Zoo Melanchton, die pas weer wordt bewonderd en toegejuicht, wanneer hij, zijn eigenlijken waren aard verloochenend, den Keulschen Katholieken de huid vol scheldt! Zoo Erasmus, die geen kleur bekennen kan, geen kleur bekennen wil en die door Roomsch en Protestant veracht, als gekraakt werd tusschen twee eenzijdigheden, twee muren van toenemend fanatisme.

En laat ons Morus niet vergeten, den humanist, den schrijver van ,,Utopia", dat aan Plato's Staat, aan Rousseau's, ,,Con-trat Social", aan St.-Simon's maatschappij-ontwerp doet den-kenl Hij, de katholiek, voelt zich door Luthers haat en heftigheid — de haat en heftigheid van den goeden partijleider — naar zijn eigen partij teruggedreven.

Eenzijdigheid botste tegen eenzijdigheid — Erasmus wist het wel en vreesde het wel en profeteerde het wel, alles wat uit Luthers optreden volgen zou; hij duchtte het, omdat hij niet kon inzien dat het moest — en Thomas Morus stierf als een ketterjager, waarmee de Spaansche Inquisitie geen oneer zou hebben ingelegd 1

165