Prometheus

verband met bun bouw, in verband met den tijd. En Prometheus vraagt zich daarna af of zijn daad redelijk, doeltreffend, toereikend is — en dat antwoord is eindeloos gecompliceerd; het omvat alle zedelijke en redelijke bekommeringen van den modernen mensch. De antwoorden willen we slechts opsporen uit de oppositie-figuren in de litteratuur. We zullen de sympathie voor Prometheus zien toenemen onder de individualistisch-critische, zien afnemen onder de collectieve, oncritische, ״anti-revolutionnaire" gezindheid — en daarnevens zullen we nog vele andere dingen zien.

Doch hoezeer we nu — van de Eenheid uitgegaan, nimmer de Eenheid vergetend — ons reeds verbijzonderd hebben, hoe smal onze ,,streng" reeds werd, nochtans kunnen we geenszins, op gevaar van tot geen einde te komen, bij ״Adam en Eva" beginnen. Vangen we dus aan met de Middeleeuwsche oppositie-figuur, met den Christelijken Duivel.

In den geest van het oorspronkelijk Christendom kunnen we de zelfherkenningsdrang der Eenheid, zich voordoend als individualisme, duidelijk herkennen. Tegenover een als levens» beginsel overheerschende, vijandige, star-uniforme, militaire maatschappij, beelden de eerste Christenen in en door hun lijden en sterven, na een onmaatschappelijk kort, communistisch, als tijdelijk beschouwd leven, de ware plaats en roeping van het idealistische: te weerstreven en daardoor te lijden en te sterven. Met het Christelijk beginsel is het gedaan, als de Christelijke Kerk zegeviert — in de Christelijke organisatie gaat het Christelijke individualisme, dat is de essence, het wezen van het Christendom, ten onder. De zuivere formule van de volkomen autarchie (anarchie) is de Christelijke uitspraak ״Het Koninkrijk Gods is binnen in U." Deze is het verlossende woord van de in den mensch tot zichzelf komende Eenheid en maakt den mensch tot Koning, niemand dan zijn geweten rekenschap verschuldigd. In de collectiviteit is de Eenheid van zichzelf verlaten, in den individualist keert de Eenheid tot zichzelf terug — de eerste werkzaamheid van dien terugkeer tot zichzelf is, naar we zagen, de zelf-onderscheiding, de tweede is de zelfopheffing. De eerste doet zich in den mensch voor als rechtvaardigheid — de tweede als redelijkheid. De rechtvaardige

106