Prometheus

allereerst meester van een overstelpende collectie gegevens, ,,feiten" en wat daarvoor moet doorgaan. Deze gaat men, bouwend op den oppervlakkigsten schijn van samenhang, zonder anderen grondslag dan traditie, willekeur, luim en inval, in „oorzaken" en „gevolgen" verdeelen — en het resultaat van deze objectieve, wetenschappelijke methode is dit, dat men voortdurend en zonder het zelf te bemerken dezelfde „oorzaken" voor de meest uiteenloopende en tegenstrijdige „gevolgen" aansprakelijk stelt, wijl de leidende gedachte, het „immanente dogma" ontbreekt, zoodat het geheel, met al zijn misleidende geslotenheid van het „doorloopend betoog" met al zijn wetenschappelijke bravour, een verzameling beweringen is, waarvan de meeste elkaar weerleggen, gecompileerd met behulp van gegevens, uit de meest uiteenloopende tijden, zienswijzen en gemoedstoestanden afkomstig en zonder hechteren onderlingen draad dan dien des boekbinders.

Marx was een Jood — vandaar zijn heftigheid. De profeetl Spinoza was een Jood, vandaar zijn berusting. De balling! Heine was een Jood, vandaar zijn humor en zijn scherpzinnigheid. De Talmudist! Zijn niet-Joden bij toeval heftig, berustend, geestig en scherpzinnig, dan wordt dat of in het geheel niet „verklaard" of wel, naar gelang van een toevallig samentreffen, uit een stormachtige jeugd, een gemengd huwelijk, een onverwachte erfenis, een delicate gezondheid, een bochel of een val van een paard. A. is in een weeshuis opgevoed; hij is stug en gesloten. Natuurlijk gevolg van een jeugd zonder liefde. B. is in een weeshuis opgevoed; hij is teeder en hunkert naar genegenheid. Natuurlijk gevolg van een jeugd zonder liefde. Soms moeten sterke „invloeden" als aanmoediging, soms als ontmoediging opgeld doen — nu eens heeten rust en rijkdom een weldadige ontwikkelingssfeer, dan weer een verweekende broeikas, al naar mate de arbeid van den besproken persoon, wiens vader een rijk man was, den objectieven, wetenschappelijken geschiedschrijver aanstaat of niet. Is er met den besten wil geen „vandaar" te produceeren, dan wordt „ondanks" in het geweer geroepen — vertoont het werk van de te behandelen figuur niet het minste verband met milieu, klimaat, persoonlijke invloeden, en zoo voort, dan heet het voor de gelegenheid, dat een „geest van contradictie" hem zich deed kanten tegen

101