Vorst van de ballingschap

En hij ging tot de rijke en vorderde zijn talenten.

En gaf de armen.

En hij sloot zijn ogen niet toe.

Want hij zal gaan in eeuwige boete. Bij dag en bij nacht. Tot zijnen dag’.”

Zij zwegen lang. Slechts het tikken van de kleine empire pendule ging door de kamer, telde de seconden van de eeuwigheid. Dan zegt Josina: „Jonas, was dit de ziel van je werk?”

„Het was de oorsprong, de ziel? Misschien heb ik die nimmer gekregen.”

„Jonas . .. heb je je moeder gekend?”

„Neen .. .”

„Zij zegt nu dit.. . door mij: Al dat je hebt misdaan, dat is je vergeven, want in honderden jaren is er geen geweest, die geholpen en gezorgd heeft als jij. Je naam zal niet worden vergeten, niet in de qehiloh, noch in de medinoh. Want je was een knecht des Heren . ..”

Hij nam haar hand die blank op het beddedek rustte. Hij kuste eerbiedig de wasbleke handrug.

Toen keerde hij zich af om stil te gaan. Haar laatste woorden voor hem waren: „Bid straks voor mijn neshomoh, Jonas.”

En de dienders vonden hem die nacht. Verkleumd en geheel versuft, zittend op de stenen stoep van de synagoge aan de Boompjes.

Toen Abraham terugkwam, was haar toestand verergerd. Hij zat dagenlang bij haar bed, zijn winkel had hij gesloten. En op een avond zegt Josina: „Brammie . . . kom dicht bij mij zitten. Ik heb je wat te zeggen.”

Hij schoof zo dicht mogelijk bij haar, pakte haar koude handen. Zijn grijze ogen waren in een floers van tranen en spreken kon hij niet. Zij glimlachte hem toe en hij zag haar weer, zoals zij bij hem was gekomen. Als jong meisje om zijn huishoudster te zijn.

„Brammie ... ik wil je danken . . . voor alles.”

248