Uit de geschriften van opperrabbijn Tobias Tal

weet, dat die menschen verschrikkelijk vijandig gezind zijn tegen den naam van Christen en daarover erge verwenschingen uitstorten” ....

Vervolgens wordt eene inlichting gevraagd over eene plaats in het boek Jesaja. En dan gaat Cuperus, — in dien brief van Octo-ber 1693 — alsdus voort:

„Daar we nu toch over de Joden spreken, zoo kom ik tot U met de vraag: Zou het dezen vrijstaan, Synagogen te bouwen in steden, die niet met een vestingmuur omgeven zijn? Gij weet immers, dat den Haag („Haga Comiturn" 7?) een buitengewoon prachtig „vlek” (vicus) is, van alle kanten toegankelijk langs vaste bruggen. Nu wonen hier zeer rijke Joden. Deze wenschen eene Synagoge te bouwen. Maar opdat zij dit naar hunne wet zullen kunnen doen, hebben zij, met aanbieding van groote geldsommen, de stedelijke overheid bewogen, om sommige steenen bruggen in het midden door te breken en weer met houten overgangen, die opgehaald kunnen worden, samen te voegen, en om bij andere bruggen, waar dit niet gemakkelijk kon geschieden, met slagboomen eene afsluiting te maken.

„Op die wijze meenen zij met inachtneming van hun godsdienst en naar de voorvaderlijke voorschriften de Synagoge te kunnen stichten, zoolang althans den Haag niet dan door grachten met zoodanige bruggen wordt omgeven of op andere wijze, hetzij door kunst of door natuur, van verdedigingswerken wordt voorzien.

„Indien gij tijd over mocht hebben, gelieve dan, ik bid u er om, mij te doen weten, wat gij omtrent deze zaak in de Rabbijnsche geschriften hebt gevonden, en dit des te meer, omdat uit Matth. IX, 35 blijkt, dat ook in dorpen Synagogen waren. Ik heb wel in het boek van den geleerden Vitringa een hoofdstuk gelezen, waarin hij allerlei aanhaalt, waaruit blijkt, dat alleen in versterkte, d.i. ommuurde steden Synagogen waren, doch daartegenover beweert Jacobus Rheufeld, dat ook in open steden Synagogen zich bevonden. Doch gij, geleerde man, kunt dit alles oplossen, en ik hoop, dat gij mij daarmede zult verplichten.

„Vaarwel, uit den Haag 23 Oct. 1693”.

Uit dit schrijven blijkt, dat in den Haag druk over dit punt ver-

110