Uit de geschriften van opperrabbijn Tobias Tal

Haagsche bruggen in verband met hunne godsdienstvoorschriften. Hij had er over hooren spreken, naar het schijnt, zonder dat hij ook maar iets van het hart der kwestie uit de gesprekken kon vatten. Het blijkt, dat velen er over discoureerden, zonder er iets wezenlijks van te begrijpen, — eene omstandigheid, die ook in onze dagen niet ganschelijk onbestaanbaar is. En zoo wendde zich Cuperus dan tot den hooggeleerden Neurenberger — of eigenlijk Altdorfer professor Wagenseil om voorlichting over die Haagsche bruggen-kwestie. Men zou misschien vragen, waarom wendde hij zich over dit specifiek Joodsche onderwerp tot een buitenlandschen Christen hoogleeraar, die hem antwoorden zou naar de mate van diens weten, naar de richting van diens denken, ja naar de hoogte of laagte van diens verdraagzaamheid jegens de Joden. Waarom niet tot een Amsterdamschen of Haagschen Rabbijn of Joodschen particulier in mondeling gesprek?

Het antwoord blijkt uit de correspondentie. Hij vertrouwde noch der Joden wil, noch der Joden geschiktheid, hem in te lichten. Hij ontmoette soms zeer achtbare Joden, maar — zooals het toen en later ook nog soms gebruikelijk is gebleven — hij wilde liever niet met hen in relatie treden; hij dichtte hun al die ondeugden toe, die de groote menigte der hun vijandigen hun toedichtte, tenzij hem uit een onderzoek eens hooggeleerden Christen heel duidelijk bleek, dat het niet waar was; dan kwam zijne rechtvaardigheid boven. Hij interesseerde zich wetenschappelijk voor hun historie, hunne wetten, hun letterkunde, maar zich tot hen wenden om inlichting — rela-tiën aanknoopen — dat niet. Uit een menschkundig oogpunt kan men dit voor den man betreuren, — uit een wetenschappelijk oogpunt verblijden wij er ons in. Want waardoor is een deel zijner correspondentie ontstaan en bewaard gebleven, die vooral voor menig punt in de geschiedenis der wetenschap waarde bezit.

Zoo wendde hij zich dan tot zijnen beroemden vriend Wagenseil.

Johan Christoffel Wagenseil, 26 November 1633 te Neurenberg geboren, werd, terwijl hij intusschen van 1634—1646 met zijne ouders te Stockholm vertoefd had, maar weer met hen was teruggegaan, in 1649 student aan de bekende universiteit te Altorf (bij

108