Essay en critiek, Groote figuren

130 GP.OOTE FIGUREN

zwaard tegen zwaard; het laait deze maatschappij in een hel om. Geld en bezit zijn bronnen van diepste en laagste prostitutie, van vreeselijkste misdaden, van smartelijkste bezetenheden... Ge kunt ook ons beschimpen en onze woorden bombast, wartaal, dwaasheid of ziekelijke ideologie noemen. Wat deert het! Wij staan, in innerlijke overgave aan het goddelijke, tot Franciscus, als een zandheuvelke tot een Babeltoren. Maar toch herhalen wij: wat deert het ? Is de Jood Jezus (voor de Christenen de menschgeworden zoon Gods, de tweede Persoon der heilige Drievuldigheid), niet gesmaad en gemarteld? Is Franciscus als pelgrim zelf niet door zijn stadgenooten uitgekreten voor Pazzo en met steenen en modder geworpen? Is Dante niet uitgebannen, is Spinoza door kerkelijke tucht niet doodgevloekt ? Zijn Jeremia en Jesaja niet gefolterd?

XVII

O, ze vervolgen ons dag en nacht, de wanhoopsgelaten, de angstgezichten van het lijdende volk! Ontberingen striemen rimpels van wrangen nood in de aangezichten der onterfden. Hun oogen zijn dof en verglaasd of lichten van haat en loeiende woede. Zij ondergaan pijnigingen, smartelijke verachting, leed en krenking: ״la race maudite", en al deze smarten en droefenissen kunnen zich ook op ons wezen stigmatiseeren. Gij moogt met al wat u ontzweeft vrijelijk spotten! Gij kunt vragen naar ons gedragboekje. Gij kunt striemingen en wond-teekenen tegen betaling te kijk eischen. Maar wat beduidt deze gierende hoon naast de bestaande mensch-heids-tragedie ? Hebben Renan en Hase niet de werkelijke stigma's van den gadeloozen Poverello voorgesteld als een middeleeuwsch, vroom bedrog? En zijn ook de stig