De Jordaan, Manus Peet

535

Want nu, achttien jaar later, wordt hem door zijn ieverigste medestrijders zijn galgemaal bereid. Dat ploft neer op een gansje. Nou klinkt het uit den kring zijner vroegere vrienden: verdwijn, jij looze schetterdichter. Als een kromme haas spring jij over het slagveld. Verdwijn phantast, je moet het ABC van het Marxisme nog leeren en van de ״werkelijkheid" snap je geen snars. Je staat buiten het leven.

En hoorde hij niet de krachtstem van Lenin, ook tegen Gorter:... ruk in, onzinkramer,... uitblerder van „Communistische linksigheden"... Laat je verjagen, onervaren broekje, naïeveling...

Moest Manus nu in Gorter, in Henriette Roland Holst, in Wijnkoop, in Vliegen, alle omdraaiingen en bekeeringen slechts gevolg noemen van alleen innerlijke verwarringen? Of ook gevolg van gebrek aan werkelijkheids-kennis, van weerzinwekkende ijdelheid en ziekelijk drijven naar verbluffende nieuwigheidjes? Was het bij Gorter nu werkelijk zwarte mystiekerij, Ikzucht, koude opgewondenheid, hartstochtelijke trots? Was hij nu de ziener met de verleefde krachten , of de geëxalteerde kletser? Was dat nu de misdadige en half-krankzinnige, de afgetakelde individualist, die in Ik-verdwazing en zelfvergoding tragisch te looi׳ ging? Hoe dan, bij alle anderen, d'omkeeringen en herwinning van nieuwe inzichten te noemen? Het leek Manus zoo makkelijk, schelle schimpnamen uittedenkeii voor dergelijke tobbers. Doch Peet verlangde omzichtigheid in oordeel cn geen grove verhindering van meenings-uiting, tegenover den anarchist die socialist wordt, zoo goed als tegenover den socialist die het anarchisme kiest. Voor zichzelf wou Manus ontleden, hoe een arbeider als Schaper, met een zoo prachtigen en een zoo indringenden geest, zich zóó kon verburgerlijken in het socialisme en „waanwijs" terug waagde te keeren naar „zijn" werkelijkheid, terwijl andersom de revolutionnaire communisten beweerden, alleen op den „bodem der werkelijkheid" te staan en dat juist het zwak-burgerlijk utopisme van menschen als Schaper ze gebracht had tot ontgoochelingen, die in den grond der zaak geheel overeenstemden met