De Jordaan, Manus Peet

3io

ende en smeeklijke praatjes overstelpte: ״Ontwaakt" rechtsgevoel, idealistisch bewustzijn, grootschheid en schoonheid van de wereldbeschouwing der socialisten en communisten! Waterverf! Dun spoelsel. Dat bleef nog alles in het uiterlijke, uitwendige. In dien geest viel er nog veel méér op te sommen. Dan liever... nüchterste, illuzielooze oorzaak en saamhang van verschijnsel en werkelijkheid: de maatschappij zelve, met haar kapitalistische voortbrenging, die de stof zóó klaar opdrong en de bewijzen van haar ondergang zóó hel leverde, dat welhaast ieder denkend schepsel in heel de samenleving den klassenstrijd moést erkennen; en met déze erkenning, tegelijk het socialisme in zijn idealisme en humanisme, als hoogste uiting van den collectivischen geest der menschheid, binnenhaalde.

En toch raakte dit voor Manus niet den diepsten grond van het veelkantig probleem, ook wijd als een avondhemel. Manus wilde graag toegeven, (haha, hoonden de weters, „graag toegeven", haha) dat het overbrengen van de gedachte der maatschappelijke ontwikkeling op het economische leven zelf, alleen kon gebeuren door diep-proletarische en communistisch-voelende denkers. Maar het bewustzijn dat deze samenleving zichzelve zóó ondermijnde, door zijn ontstaan in ' een verwordings-tijdperk van het kapitalisme bleef toch voor hem, een algemeen-menschelijk mysterie. Manus zelf was natuurlijk een dood-suffe kleinburgerman, een klier, een stommeling, een kleffe zanikert en achterlijke zeurkous, nu hij zoo hardnek-kiglijk het diepere begrijpen van zulk een eenvoudige maatschappelijke vervorming van het bewustzijns-proces afweerde. Hij was natuurlijk een burgerlijk kwalletje, een halve gare, luchtscheppende warkop, een walmend kruideniertje, rijp voor zwerfknechtje bij de middernacht-zendelingen. Hij was een kinkel, een huisbakken kletsstumper.

Manus beefde niet bij de gedachte aan al de roerige schimp-