De Jordaan, Manus Peet

110

op de roezemoezige markten ook. Maar Manus hiette het gek-spul of naakte piasserij. Dan liever de brandende pektonnen opgelaaid in den stikdonkeren nacht en in wraakzang uitge-gierd: hiér is het ruischende vuur en daür de duisternis. Maar niet gestameld dat er in het licht, donkerte en in de donkerte, licht school. Thomas a Kempis leerde wel: ״Allen zijn wij zwak, maar gij moogt niemand voor zwakker houden dan uzelve", maar dat was waterverf, dun spoelsel. Want als Manus dit eens in volle, absolute werkelijkheid toe ging passen op hemzelf en zijn dagelijksch bedrijf, en op alderlei slag van lage en hooge oomes met ruigsikjes, begaafd met taal en rede, vooral tusschen hun Zondagsche gemoeds-troosterigheids-uren, dan bleef er niets hangen dan het enge dieptetje van een malle vonnissen-rarekiek. Al deze Thomas a Kempisjes konden achter de ontbonden lijkenstapeling van den oorlog, in het heden zien hoe de menschen, de groepen, de partijen, de natiën en de volkeren in gruwelen tegenover elkaar stonden en hoe zij malkander voor ״gelijke zwakken" hielden. Jan Gouwenaar zou krijten:

— Bij sukke smoesies mot je in de wind op-, over- en heen-lafeere!

; Alle hervormers waren zelf zondig en krank, met al hun geneesmiddelen-bergende potjes en fleschjes. Tetje Roen op de oude kermissen zong nog doodeerlijk zijn liefelijk deuntje, dat hij alléén bedroog die bedrogen wilde worden. Ja-Ja,... ״Allen zijn wij zwak, maar gij moogt niemand voor zwakker houden dan uzelve." Manus overkeek de dooreenkrioelende menschenmassa en hij hoorde schimpen en knetterend schelden. Altijd weer anders-denkenden op anders-denkenden. Hij hoorde het giftige razen van Katholiek op Jood, van Jood op Protestant, van Turk op Heiden. Piet Buik krenkte Jan Ingewand en toch smulden zij vraatzuchtiglijk met één lichaam. Het was alles waterverf, dun spoelsel! Zou zoo een fijne Katholiek met zijn huisaltaartje, die het reinigende wijwatervocht in een flaconnetje bij zich droeg, een grimmige socialisten- en Joden-