De Jordaan, Manus Peet

IOO

van zwirrelende bladeren en najaarsaarde, met zijn dolende en droeve stilte en zijn hooge populieren, in wier onnaderbare kruinen het altijd zoo geheimzinnig ritselde en suizelde. Manus las veel, ontzachlijk veel en toch in strakke wilsgebondenheid vast aan het grondbegrip der dingen. Het liefst las hij geschiedenis en geestelijke boeken over geestelijk leven. Hij las en hij mijmerde. Hij was de peinzer, de wijsgeer, de innig-in-het-leven-verzonkene mysticus zonder het zelf te weten. Hij ontleedde zijn eigen vreemde deernis en het vermorzelende in alle menschen-hartstochten. Hij begeerde niets dan de fluistering van het herfstgeritsel vlak nabij zijn ooren, tusschen zijn vrome overpeinzingen. Manus wilde niets anders dan diep tot zichzelf inkeeren, om de rust, de rust te gaan bezitten die alleen van binnen uit moest komen, zonder mal-ijdele wereldverachting en teemrig gezucht over het ״droeve dal". Zijn ingeboren drang tot ontleden, ontrafelen, over-mijmeren, waarvan hij in zichzelf het cosmische oergevoel niet besefte, liet hem bewust en vaak onbewust tot de diepste kern der dingen ingaan. Hij wou eigenlijk alles begrijpen, met deernis en met liefde. Want al zijn stille schelden en schimpen op de menschen brandde in hem na als gewonde liefde, woedende ontgoocheling en klonk als een smartelijk kermen van zijn hunkerende ziel. Manus wist van zichzelf, dat hij niets wist en toch zou hij zich nooit en nimmer laten overrompelen of vernederend overbluffen door geleerdheid en hoogdravendheid en door alderlei praatsels waar hij niet bij kon met zijn knar.

Niets van al het gelezene en nieuwe wou hij aan- of overnemen, of hij moest het tot op de fijnste vezel begrepen hebben. Het moest tot hem ingaan als voedsel tot zijn lichaam, en zoo ook door en in hemzelf verteren. Want al was zijn matelooze leeslust herboren, het prille enthousiasme, merkte hij, dook niet meer op. Zijn koele en spotzieke twijfelzucht, zijn bijna kwellende drang om de dingen te bezien van alle kanten, brak ook nu dwars door alle nieu