Studiën, eerste bundel

179

te willen scheppen? Want Van Eeden is toch nog altijd een man die stand gehouden heeft. De vuistslagen, die hij opliep van allen kant, hadden zwakkeren dan hij reeds lang vermorseld. Van Deyssel vooral in den jongsten tijd heeft hem neergebeukt en gekolderd. En vóór hem een gansche bende modernen. André Jolles zong reeds jaren geleden zijn ״Lijkzang." Gorter en Mevrouw Holst hebben hem gekielhaald. Zijn wijsbegeerte, zijn economie, zijn literaire producten, ze zijn alle tallooze malen ontleed en aan de kaak gesteld als vunze prularia. Hoe moet Van Eeden zich juist door die miskenning kruisdrager zijn gaan voelen. Misschien is dat wel de oorzaak van zijn Marcus-Vis-créatie geweest, want al heeft het den schijn of de psyche van deze figuur ontspringt aan de allerhoogste sentimenten van verheven moraal, inderdaad berust zij op innerlijke levenservaringen van Van Eeden zelf, objectiveert zij persoonlijke smart. Nu heb ik ondanks alle poses, alle vooze zwakheden en alle critische baldadigheden veel liefde voor Van Eeden zelf. Er leeft iets in hem, dat het hooge nu en dan raakt. Niet als hij wijs wil doen en met half gesmoorde bijbel-lyriek te koop loopt; niet als hij profeterig en socialerig in schijn van zachte bedeesdheid de meest aanmatigende en ij dele dingen zegt, maar als hü zoo voor zichzelf zingt, zingt als een klare ziel.

Ik heb eens een heel groot violist op zijn kamer, terwijl hij dacht gansch alleen te zijn, een fantasie hooren inzetten, en 'twas of al de vogelen van den hemel tegelijk begonnen te zingen. Een wonder van technische pracht, en toch zoo eenvoudig. Zoo iets kan Van Eeden, als hij werkelijk onbewust is, ook nu en dan. — Maar Van Eeden is nog veel gecompliceerder natuur dan Couperus, wijl hij dieper verstand,