Muziek en Tooneel

druk uit te meten met allerlei woorden, zonder dat dit ik-leven, met z'n nietige gebeurtenisjes, zich kristal-leert tot een superieure psychologie van realistisch of symbolisch gehalte. — Al wat zij zegt lijkt telkens weer, een uit hoogere gevoels-stemming ontsproten en door sidderende ziels-ontroeringen gedragen levensbiecht te zijn, tót we in den irriteerenden dwang der in logische woordreeksen bij eengedrongen zinnen niets anders voelen dan een dor-cerebraal schema van louter verstandelijk gedetailleerd werk. Telkens wordt iedere spontane ontroering letterlijk weggeredeneerd door de zelfwaarnemings-obsessie, verdronken in zoo veel schijn-vernuftigheden van observatie en analyse, dat we ten slotte niets meer zien, niets meer hooren dan woorden, bazelende en luk-rake, verwarrende en ontstemmende.

Aan niemand heb ik, onder 't lezen van dit boek zoo vaak gedacht als aan Rousseau. Ook déze gaf in zelf-waarnemingen geparafraseerde bekentenissen en ziels-ontledingen. Maar 't boeiende van de C o n-fessions is de bezieling achter 't woord, 't melancholische leven achter den klank, 't pathetische achter den zin, de fijne wendingen der psychologie, vervlochten op z'n innigst met het dramatisch-episodische ook van zijn sociale lotgevallen.

De psychologie van E. S. is anatomisch uitgemeten en gepasserd. Geen adertje in z'n lichtste kronkeltje mag vergeten. De felheid der ontleding moet van een snijdende scherpte, een puntigheid zijn, die alles op dit gebied overtreft. Ieder vezeltje, dat in 't geheel leeft, in de schaduw of in 't licht, moet aangetrild, en

187