De Lafaard

138

wel ingenaaid en wanneer gebonden, in welke kleuren en in welk materiaal. In het tweede deel zou hij op-teekenen welke randbemerkingen hij van de hand van Fransche lezers in de bewuste klassieken had gevonden. In het derde deel zou hij het onderhoud weergeven, dat hij met den directeur in de bibliotheek hoopte te hebben kunnen voeren en waarin hij den geleerde vragen zou gesteld hebben, nopens de uitbreiding van de studie der Duitsche klassieken in de laatste tien jaren onder de Franschen, speciaal onder het opkomende geslacht. En het slot, dat zou een heerlijke apotheose vormen van het doel en de roeping van Goethe, Schiller, Herder, Kant, von Kleist, Hebbel, Chamisso, ten aanzien van den Franschen geest, die -zich aan het Duitsche idealisme weder zou kunnen verheffen, tot de hoogere, tot de echt Germaansche kuituur.

En nu, daar liep hij. Weg was dat heerlijke ideaal; terug naar Duitschland moest hij, mee in de menigte. Was het werkelijk een terugtrekkende beweging, of was het een vlucht? Waren ze verslagen? Niemand wist het. Ze wisten alleen, dat ze terug hadden te mar-cheeren, op een kruispunt van sporen zouden worden ingeladen en, met onbekende bestemming, oostwaarts gingen — de rest wist de leiding van het leger. Ook de officieren wisten het nog niet, want de manschappen merkten het wel aan hen, dat zij door dezelfde drukkende gevoelens beheerscht waren als zij. Er werd niet gezongen; zij trokken als een groen-grijze golf van menschenvleesch, deinende, langs de rechte wegen van Frankrijk, altoos maar Oostwaarts, wat zij aan den zonnestand merkten. En niemand die den ander durfde bekennen, dat men vreesde, op de vlucht te zijn. Doch er werd niet gezongen.