Een plan van onbeschrijfelijke grootheid

het jodendom geen godsdienst maar een volk is, waarvan een deel wel en een deel niet in het Opperwezen gelooft. Precies zoals er Nederlanders zijn die wel of niet gelovig zijn. Als ieder ander volk delen ook wij joden een gemeenschappelijke geschiedenis, waarvan het vroegste deel beschreven wordt in wat wij 'Tenach' en u en de uwen het 'Oude Testament' noemen. U weet ongetwijfeld evenmin dat onze beschaving al meer dan 4,000 jaar bestaat en onnoemelijk vele beroemde wetenschappers en kunstenaars heeft voortgebracht. Wij joden onderscheiden ons echter ten opzichte van andere volken bovenal in het buitengewone vermogen om, ondanks onze eeuwenlange verspreiding, als volk zo eendrachtig en krachtig met elkaar verbonden te blijven. Ofschoon wij eerst door de Romeinen en later door de Arabieren uit ons land Israël verdreven zijn, hebben wij tijdens tweeduizend jaren ballingschap onze nationale identiteit en geestelijke kenmerken met een nimmer aflatende standvastigheid weten te handhaven.'

Na een slokje van zijn mineraalwater te hebben genomen doceerde Bram, terwijl de non om zich heen zocht naar de ober, onverstoorbaar verder: 'Gedurende de diaspora werd elk jaar met Pesach gevierd dat wij aan de farao wisten te ontkomen. Alle joden, overal ter wereld wensten elkaar dan: 'Volgend jaar in Jeruzalem' toe. Ofschoon deze wens, dankzij onze grote leider Theodor Herzl, thans in vervulling is gegaan en we uiteindelijk ons eigen land terug hebben gekregen met Jeruzalem als hoofdstad, wordt deze oude traditie met Pesach in ere gehouden, opdat we onze verbondenheid nimmer zullen vergeten.'

'Met Pasen herdenken wij de opstanding van de Here Jezus,' sprak de non zuinigjes, 'die, hoe u ook

163