Het Jonas Daniel Meijerplein

In onze dagen - voor onze ogen

Soms werd op het plein zelfs nog een flits zichtbaar van het volle volksleven van voorheen. Dat geschiedde vooral als het op Zondag „Erev Rosj Hasjana”¹) was, en een lint van karren van de Breestraat uit het plein bevolkte, vol kaarten met „Rousj Hasjone-wensen”, vol fruit en allerlei lekkernijen. Of ook wel op „Sjeine Rabbe”, Hosjana Rabba, de laatste dag van het Loofhuttenfeest, als karren vol Sjeines, beek-wilgen-takken, hun religieuze koopwaar aan de man trachtten te brengen.

Zeer speciaal was tot omstreeks 1930 het beeld van het Plein op de dag voor Pesach, wanneer de Joden hun „chomets” kwamen verbranden, zo maar midden op straat. „Chomets! Chomets! Wéém hot chomets? Wéém sjokkelt zisj dou de zèk ous? Wéém hot chomets?” In een tijdens de oorlog verschenen antisemitische brochure is dit gebruik nog eens vermeld, met begeleidende foto, om het gevaarlijke middeleeuwse optreden van de Amsterdamse Joden te demonstreren. Hoe eigenaardig scheen het insiders en outsiders, als Amsterdamse Joden zich in het openbaar voorbereidden op hun bevrijdingsfeest, door ostentatief het gezuurde te verbranden, naar het oude voorschrift van de wet van Mozes. De Hond formuleerde het op de hem bekende wijze. Hij sprak van de jaarlijkse finale opruiming van het gedeesemde. Omstreeks 1930 verdween ook deze late rest van het Ghetto.

Toen bleef er in dit voormalige centrum der Jodenhoek slechts zeer weinig over. En wat er overbleef was plichtmatig, gereglementeerd, officieel. Bij „Lewajes”²) en „Choppes”³) verschenen rondom de Neie Sjoel plotseling auto’s en mensen. Er was wat drukte.

We zien ze nog, de „Lewajes”, op de hoek van de Rapenburgerstraat en

148

¹

) Erev Rosj Hasjana = Dag voor het Joodse Nieuwjaarsfeest. Volledigheidshalve volgt hier nog het lijstje van Chazzaniem ter Grote Synagoge na de „Gneser”:

Abraham Katz, benoemd 14 Ijar 5667 (27 april 1907).

In dienst der gemeente tot 29 Menachem 5673 (1 september 1913).

Aron Stoutzker van 26 Sjewat 5674 (22 februari 1914) tot 25 Ijar 5685 (19 mei 1925).

Israël Eljasz Maroko van 30 Sjewat 5686 (14 februari 1926) tot de catastrofe. Deze laatste Obercantor overleed te Sobibor 20 Tammoez 5703 (23 juli 1943).

²

) Lewaje = begrafenis.

³

) Choppe = kerkelijke huwelijksinzegening.