Het Jonas Daniel Meijerplein

Echa der echo’s

Want Dünner was de Raw van het plein, maar hij was de Rebbe. Hun werelden botsten, hoe kon het anders? De Jesjiewe-bocher¹) uit het Oosten, die in Bonn had gestudeerd, die een voortreffelijk rectoraat van het Seminarium achter zich had, in 1874 was benoemd tot Opperrabbijn, omgeven door een bewonderende phalanx van geleerden en vrienden, kon zich binnen de vier muren van zijn studeerkamer terugtrekken en peinzen over de grote folianten van Talmoed en Poskiem.²) En dan daartegenover de zoon van de Amsterdamse sjoumer („Rabbinatsaufsichter” vertaalt hij het zelf) Mozes Levie de Hond en diens vrouw Esther van Praag, die woonden aan de Ververstraat bij de Zwanenburgwal, die in 1894 een van de gesjochten leerlingen van het Seminarium werd en door zijn koppigheid botste met Dünner. Die, nu ook nog in zijn studie gefrustreerd, naar Berlijn verhuisde, waar hij onder de geleerde Hoffmann zijn theologische studies voltooide en bovendien nog een doctoraat verwierf in de oriëntaalse letteren. Maar die ook in Berlijn terug bleef verlangen naar het Amsterdamse Ghetto, dat hij zijn leven lang bleef zien als het grootste Joodse ideaal uit zijn werkzaam leven. Is er niet eens opgemerkt, dat volgens Dr. de Hond Mosche Rabbenoe maar één fout zou hebben gemaakt: ook niet op de Zwanenburgwal te zijn geboren.

Over het plein klingt de ietwat rauwe stem van de Rebbe, die in onze eeuw een heel bijzondere belangstelling kon opbrengen voor de Joodse paupers van de „vierde stand”, de laatste resten van het autochthone Ghetto-proletariaat, dat niet door het socialisme was gegrepen. Naar de kant van het Joods-nationalisme was de visie van Meijer de Hond even verblind, als in de richting van de maatschappelijke problemen. Hij bleef een uiterst geborneerde Ghetto-ideoloog, die ons nochtans tot de dag van vandaag imponeert door de warmte van zijn persoonlijkheid, de innigheid van zijn eenvoudige jiddisjkat, en niet het minst door zijn weergaloze originaliteit, die zich niet slechts uitte in zijn droosjes, maar ook in de talloze plannen en projecten, waarmee hij het Joodse Amsterdam van zijn dagen verrijkte.

132

¹

^x) Jesjiewe-bocher = leerling van een Talmoed-school.

²

) Poskiem = Decisoren.