Moeder in Israël - een geschiedenis van het Amsterdamse Asjkenazische jodendom

een beweging als de reform, die in zijn consequenties onverbiddelijk de andere kant uit wijst.'¹

„Anders doen dan de omgevende wereld ” Staan we niet weer aan het begin van

onze geschiedenis, het begin van iedere Joodse geschiedenis ? En is het geen wonder, dat een nieuw Joods geslacht dit in deze eeuw heeft gewild en gekund? En dat het daartoe gedwongen werd door een eeuwenlang zichzelf gelijk gebleven lot?

Kort na de oorlog zag ik ergens een hoop Joodse boeken, die waren opgedoken op een zolder in de Amsterdamse binnenstad. Geestelijke D.P.’s, die in hun samen-geraapt-zijn ongewild de ontwikkelingsgang demonstreerden van het Amsterdamse Jodendom. Oude Proops-drukken, een verfomfaaid exemplaar van de Binjan Ariël, een overdruk van Sluys’ artikel over de afgescheiden gemeente van 1797, een preek van Dr. Dünner, Choemosjem van Onderwijzer en Vredenburg, reglementen van het Kerkgenootschap. Was het afgelopen met dit Amsterdamse Jodendom en met ons allen? De Kille richtte zich weer op en knoopte aan bij zijn verleden. Wat bleef er anders over? Ook „datgene, wat ons was geschied” betekende immers slechts een schakel in een oeroude keten. De opdracht was gebleven; zij moest worden doorgegeven aan een komende generatie. Hoe?

132