De zoon van een gazzen

na de pogroms van 1881/2 zijn befaamde brochure Auto-Emancipatie gepubliceerd, een van de voortreffelijkste diagnoses van het Joodse vraagstuk en zijn oplossing. Als het eerste document van het moderne Zionisme, vond Pinskers brochure de weg naar alle centra der Jodenheid. Zijn nuchtere conclusies vormden de basis van een nationalisme, dat sprak tot het gemoed van vele Joden:

De Joden zijn geen levende natie; zij zijn overal vreemden, derhalve worden zij veracht.

De burgerlijke en politieke gelijkstelling der Joden is niet voldoende, om hen in de achting der volkeren te doen stijgen.

Het juiste, het enige middel is het scheppen van een Joodse nationaliteit, van een volk op eigen grond en bodem; de zelfbevrijding der Joden, hun gelijkstelling als volk met de andere volkeren, door het verkrijgen van een eigen land.

Men stelle zich niet voor, dat de humaniteit of de beschaving ooit radicale geneesmiddelen zullen zijn voor de ziekte, die teert aan ons volk...

Maar niet alleen aan de vorming van een normale natie werd gedacht. Odessa was een cultuurcentrum waar door letterkundigen als Achad Ha’ am en Bialik het modern Hebreeuws zijn eerste triomfen vierde.

Temidden van dit bruisende Joodse leven groeide Awraham op. Ten positieve en ten negatieve onderging hij de ‘kansen’ van het eigen lot. Als kind van vijf jaar had hij het oktober-pogrom van 1905 meegemaakt, waarvan de gevolgen tot ons nog in verbijsterende cijfers spreken: 301 doden, duizenden gewonden en verminkten, 140 weduwen, 600 wezen, 40.000 geruïneerde existenties! De oorlogsjaren en die erna hadden tot de ellende het hunne bijgedragen.

Awraham wilde weg, uit bittere noodzaak. ‘Heengaan’ uit een Rusland, waar wij Joden het altijd, altijd slecht hadden gehad. Maar niet minder wilde hij doelbewust ergens heen. Een beredeneerde weerkeer naar Eretz Jisraëel, dat een Joods geslacht wilde heroveren; ‘ieder met zijn ene hand doende aan het werk, en de andere hield het wapen’ (Nehemia 4 :17).

Ook dat laatste! De pogroms, die van 3 tot 5 mei 1881 in Odessa hadden plaats gevonden, hadden een Joodse ‘Selbstwehr’ te voorschijn geroepen. In het begin van de eeuw waren de Joden op dit pad voortgeschreden. Een beslissende stoot was gegeven door de dichter Bialik, die (door een commissie tot onderzoek van pogroms naar Kischinev gezonden) de Joodse slachtoffers daar aangrijpend had bezongen in hun weerloosheid.

325