De zoon van een gazzen

Ook dit citaat is ontleend aan het feuilleton bij zijn afscheid. En typerend aspect: met de geciteerde woorden, die zijn status als rechtsgeleerde omlijnen, besluit hij zijn Heengaan uit Holland. Want dat is hij nu in de praktijk des levens: rechtsgeleerde! Maar in zijn wijsgerige attitude tot het Recht en de sociale bepaaldheid daarvan treft aan het slot de bekentenis, dat ook dit slechts moment kan zijn van een grotere Eenheid, waarvan de poëzie niet minder een der momenten is.

Wij, die ons nóg niet zullen occuperen met de vraag, op welke eenheid hier wordt gedoeld, wij zijn in elk geval niet verrast, dat in de filosofie van deze wijsgeer-artist het Woord de boventoon moest voeren. Het woord, dat hem letterlijk en figuurlijk van de diepste diepten naar de hoogste toppen had ‘vervoerd’. Hij was eigen wegen gegaan! Vanaf het moment, dat hij de rechtenstudie had verkozen.

Lang geleden had zijn grillige levensstijl hem doen spelen met de gedachte aan een studie in de medicijnen. Even maar. Bezwaren zou een staats-examen-bèta overigens niet hebben opgeleverd; als meerderen van zijn familie had hij een wiskunde-hoofd. Maar wel zou juist dit hem hebben kunnen afleiden van een bestemming, die achteraf wel vanzelfsprekend zou hebben kunnen schijnen: die van filologie of letterkunde, in elk geval een bespiegelende tak van wetenschap, waarin de functionele waarde van het woord primair moest worden gesteld. En ziedaar: hij koos rechten. Hoezeer ook de wegen, die hij zelf voor deze studierichting zou openen, konden leiden naar een doel, dat voor de intuïtieve poëet nieuwe mogelijkheden schiep voor speelse avonturen - met woorden.

Zover was het echter nog lang niet!

Temidden van de onverdraaglijke nasleep van de Pj/pe/j/nf/es-afFaire deed hij zijn candidaats. Twee maal - zoals wij weten. Tegen alle legenden in moet worden betoogd, ook hier nog eens, dat zijn examens middelmatig waren. In het onderhavige geval niet eens zo onbegrijpelijk. Daarnaast kan worden gesteld, dat zijn geest te origineel was om binnen een vastgelegd schema te schitteren. Zijn kweekschooltijd demonstreert het. Dat hij op een van zijn examens in lachen zou zijn uitgebarsten en op de verwonderde vraag van de examencommissie zou hebben gereageerd met: ‘Eén gek kan meer vragen dan tien wijzen kunnen beantwoorden...’, schijnt niet eens onmogelijk.

Maar na zijn doctoraal (1909) kon hij dan eindelijk eigen wegen gaan, en hij deed het. Met die hartstocht, die bezeten vlijt, die verfijnde studietac-tiek, dat subtiele onderscheidingsvermogen en tenslotte met die alles gevende liefde, die in feite zijn voornaamste wezenskenmerk uitmaakte.

H3