De zoon van een gazzen

nelijke man, en ik voel hoezeer ik hem genegen was, en hoe dat weder-keerig was. Ik zag dat hij wel iets meer dan vroeger voldaan was over zijn gewichtig werk. Maar hij zeide toch het verblijf in Petersburg zeer onaangenaam te vinden.

Erg druk maakt Van Eeden zich intussen niet. De Haan maant hem nog eens in een brief, waaruit blijkt, hoezeer hij aan zijn vriend denkt, zelfs temidden van de ondraaglijke drukte en spanning. Dat laatste vooral. Maar op 28 juni werd te Amsterdam de pas geregistreerd, waarin de minister van Buitenlandse zaken uit naam van Hare Majesteit de Koningin verzoekt:

tous les Amiraux, Généraux, Gouverneurs, Commandants, Magistrats, et autres Officiers, tant Civils que Militaires, quels qu’ils puissent être des Princes et Etats, Amis et Alliés de Sa Majesté non seulement de laisser passer Monsieur Jakob (deze keer eens met een H) Israël de Haan, juriste, né a Smilde et domicilié a Amsterdam avec ses Hardes et Bagages, allant en Rus-sie sans lui donner ni souffrir, qu’il lui soit porté aucun trouble ou em-pêchement quelconque, mais aussi de lui donner, ou faire donner au besoin, tout aide et secours, ce qu’il sera prêt a reconnaitre.

Het is bij deze gelegenheid, dat wij zijn portret in woorden voor ons zien: de houder van de pas, dertig jaar oud, heeft blauwe ogen, is 1.67 lang en draagt een pince-nez. Zo zien we hem vaker op portretten, die hij zo graag van zich liet maken. Vroeger en later: pervers als in Pathologieën, soms ook vroom met een kapje op, als een oude rebbe en tenslotte in arabische kledij op paarden en kamelen.

Maar voorlopig zien wij hem in een burgerpakje naar Rusland vertrekken, tezamen met zijn vrouw. Het grote avontuur tegemoet, ook nu! Want ongevaarlijk was deze reis geenszins en wat zouden de resultaten zijn!

Het verslag van zijn bevindingen werd in De Beweging gepubliceerd; een aparte editie onder de titel ‘In Russische gevangenissen’ verscheen bij de Maatschappij voorgoede engoedkoope lectuur in de serie ‘Handboekjes Elck ’t Beste’, onder leiding van L. Simons. Van een Engelse editie, waarover hij met Ver-wey correspondeert, kwam blijkbaar niets. De keerzijde van de titelpagina vermeldt, dat in de Volksbibliotheek is verschenen: Francis de Pressensé, De verschrikkingen der Russische gevangenissen, vertaald door Carry van Bruggen met inleiding van Mr. Frans Coenen. De te Smilde geboren kinderen van rebbe Izak de Haan waren op weg kampioenen te worden in de strijd tegen maatschappelijk onrecht.

132