De zoon van een gazzen

genegenheid is toch tenslotte veel gemakkelijker. Heb je nog goede hoop, dat er iets goed uit dit alles voortkomen kan ?

Ik wenschte wel, dat ik je helpen kon, maar wat kan ik doen? Het leven is heel wat bezwaarlijker dan men meent.

Een enkele keer steunt hij hem ook financieel!

Beste Van Eeden, de effecten heb ik van morgen naar de Bank op het Damrak gebracht. Ze waren samen reëel ongeveer ƒ 675. Ik heb nu nog ongeveer ƒ 800.— over, deels in gekochte effecten, maar die ik nog niet heb gekregen, deels in geld. En van mijn repetenten heb ik ook nog veel in te vorderen. Dus laat je niet drukken door schulden zoolang ik het heb.

Zo concentreerde zich - vooral in de jaren van zijn maatschappelijke adaptatie - het contact van Jacob Israël de Haan en Frederik van Eeden om vage sociale ideeën en idealen van wel zeer uiteenlopende aard. Een soort eclecticisme diende zich aan, met alle vreemde consequenties daaraan verbonden. En met als de meest frappante uitschieter Jacob Israëls beide reizen naar Rusland, tot het onderzoeken van de gevangenissen aldaar.

Het probleem van de behandeling van politieke misdadigers was niet nieuw! De vroege arbeidersbeweging had ermee te maken gehad, vooral ook door invloed van het militante anarchisme van de daad. In de eerste twee jaargangen van Heijermans’ De Jonge Gids was een Enquête gepubliceerd over hun behandeling in Nederlandse gevangenissen. Het vraagstuk bleef sindsdien actueel. Maar daarmee is de belangstelling van De Haan op dit punt - en dan wel zeer gespecialiseerd op Rusland - niet verklaard. Dat de celstraf als zodanig hem boeide, lazen we al; die interesse lag op ethisch-juridisch terrein. Maar waarom (plotseling 1) die hartstocht voor de gevangenen van het Tsarenrijk? In Amsterdams-Joodse kringen circuleerden omstreeks de jaren 1925-1930 verhalen over uiterst delicate contacten van de dichter met Russische vrienden te Parijs, waarover hij later gaarne en gretig sprak. Wie kan dit controleren ? Op vaste bodem staan wij eerst in 1912 als beide dichters (de arts en de jurist) naar Engeland vertrekken tot het leggen van diverse contacten op verschillende gebieden van leven en wetenschap. Op 18 maart van dat jaar schrijft Joop van de Palestrinastraat 27:

Ik zou liefst dadelijk in ’t begin van de Paaschvacantie gaan. Want de groote vacantie begint dit jaar heel vroeg met het oog op de lustrumfeesten. Daardoor zijn de examens ook vroeg, en dan kan ik niet weg. Tenzij je absoluut

129