Van Israelieten tot Israeliers

gij in staat waart de vrijheid te verkrijgen: hen die hun leven gaven, opdat gij uw doel zoudt kunnen bereiken. Vergeet dit alles niet.”

In de Nederlandse Joodse Jeugdfederatie lag dit alles anders. Misschien ook hadden daar de al te dociel ingestampte doctrines geleid tot een houding van “hebben wij het niet altijd gezegd”. Maar wat kon men daarmee uitrichten binnen de boze levenspraktijk van dit ongekende Joodse Vraagstuk? Wat betekende in de praktijk daarvan een diep en eerlijk ervaren “Amor Fati”? Men kon - zoals inderdaad is geschied - de Jodenster nog vóór de officiële invoeringstermijn opdoen en zelfs zeggen - hetgeen ook is gebeurd: “Ik ben er trots op.” Men kon (zoals een Mizrachistisch Opperrabbijn ernstig overwoog) een - door de historie beproefde — poging doen tot vestiging van een nationale autonome gemeenschap der Nederlandse Jodenheid in Amsterdam om aldus uit de gedwongen capitulatie “Joodse” winst te puren. Maar dat was dan ook alles en het lag bovendien zo ver buiten de gezichtskring en het gevoelsveld der zionisten, dat men er nog liever de voorkeur aan gaf met de stroom mee te drijven. Met alle kwade gevolgen van dien.

Dat van hun mannen sommigen het zelfs brachten tot de leiding van de Expositur (het Joodse departement dat de deportaties leidde) blijft tragisch.

Als we zoeken naar een werkelijk facet van Nederlands-Joods verzet (zoals we in de Jodenhoek hebben ontmoet), dan richten wij tenslotte de aandacht op Dr. L. E. Visser, de president van de Hoge Raad en de leidende figuur in en achter de Joodse coördinatie-Commissie, die zich aanvankelijk - bepalende factor voor haar kaarsrechte houding — buiten Amsterdam kon handhaven. In het regeringscentrum Den Haag vocht hij in de departementen tegen de discriminatie, die hij strijdig wist met de rechtspositie der Joden. Tot Vissers natuurlijke houding werkten twee elementen samen: zijn subtiel gevoel voor recht en zijn Joodse saamhorigheidsgevoel. Hun synthese werd voor hem normatief op het moment dat een bezetter de rechtspositie der Joodse staatsburgers aantastte. Als Nederlander streed hij voor Joden - de hoogste verschijningsvorm binnen het kader van een geëmancipeerd Joods geslacht. De vechtende Jodenjongens op Breestraat en Water-looplein pasten in een historie van eeuwen. In de slanke jurist, die wandelde over het Plein, manifesteerde zich het fenomeen (leerzaam voor zionisten!), dat zelfs anderhalve eeuw gelijkstelling nog niet eo ipso tot verlies van Joodse waardigheid behoeft te leiden.

En daarmee is het hoofdstukje van dit Joodse verzet afgedaan. Hoeden wij ons voor het al te gemakkelijk uitglijden op dit doornige en gladde pad der apologeten. Gelijk Professor Presser overkomt als hij stelt dat “het verzet van joden in Nederland relatief dat van niet-joden heeft overtroffen”.

147