Martelgang of cirkelgang (over Da Costa) (zw)

Gij ziet dus: dat alle de aantijgingen van de tegenpartij zoo valsch als kwaadaardig zijn. Dit is ook gebleken in de twee in-stantiën van het proces, dat men hem heeft aangedaan en waarvan hij, gelijk gij weet, zo goed is af gekomen. Doch dit alles is voor U van belang en voor mij en zal daarbuiten wel geen invloed hebben op de decisie, gelijk ook niet het onrechtmatige van een dergelijk besluit, als waarvan gij mij meldt.

XXIX. Dit is — zo hebt gij reeds lang geconstateerd — niet meer de ongenaakbare Heer van het Joodse Teisterbant, maar eindelijk een glimp van een doodgewone Joodse jongen. Wie zou het alweer beter kunnen formuleren dan hij zelf. Op het moment van de grote jeugdreminiscentie, als — aangewakkerd door het succes der Tijdzangen — Kruseman de beide oude bundels van 1821 en 1822 op de markt brengt, schrijft Isaac:

„Wat de Tocht uit Babel betreft, zekerlijk blijft mij de historische grondslag van dit Vers altijd gewichtig, als hebbende betrekking tot eene nationale, in mondelinge Voorlezingen over de moderne Geschiedenis der Joden later in het breede behandelde,overlevering: die der vestiging, voor een gedeelte, van den koninklijken stam van Juda uit Babel in het Spaansche schiereiland kort na de eerste stad- en tempelverwoesting van Jeruzalem. Ten aanzien evenwel der bewerking, zoude ik mij thands voorzeker niet meer veroorloven de prophetische glansen der toekomstige heerlijkheid van het Joodsche volk onder hunnen eigen Koning Christus, toe te passen op eenig tijdvak, hoe belangwekkend ook anders, van Israëls geschiedenis buiten het erfland der vaderen en de gehoorzaamheid aan dien Verlosser, die alléén de Leeuw uit Juda is, wien toekomt de schepter, de wetgeving en de eere, — wiens koninkrijk kome!” 115).

Maar waar moest dit in de praktijk heen? Analyse achteraf is nog iets anders dan apriori bokkensprongen maken in het werkelijke leven. „Hij verliet het Jodendom om Christen te worden”, mogen wij dan als een ontoelaatbare simplificatie hebben gedemonstreerd. Wat dan? „Hij verliet het Jodendom om Jood te worden?” Dit zijn problemen waarvoor in de regel eerder spreekwoorden dan oplossingen worden gevonden. Hij zat klem. Zij het dan ook, dat zijn publieke tribune bepaald is. Van nu af aan zal hij bij de Christenen propaganda moeten maken voor zijn nieuw geloof. Bij de Joden was zulks in zich zelve uitgesloten. En de inhoudsformule van zijn denkwereld moet onge veer luiden: hij verliet het Jodendom om uiteindelijk Jood te

115. K.D. 770. 72