Het verdwenen Ghetto

Verder gaat de wandeling. Tot de Nieuwe Kerkstraat,

die met recht de „Sjoelstraat” kon heten, vanwege zijn talrijke Synagogen. Wij gaan eerst naar links, voorbij

de Vleeshal

Op zichzelf heeft het Joodse halwezen te zeer zijn stempel op de „kille” gezet, dan dat wij dit hier zouden mogen vergeten. Het instituut is eeuwen oud en beschermde oorspronkelijk uitsluitend het Joodse ritueel. Eerst later kwamen daarnaast sociaal-economische factoren hun rol spelen. ¹)

Als prototype diende het algemene slagersgilde der stad Amsterdam, dat een halwezen in het leven heeft geroepen, waaraan thans nog de zogenaamde St. Pietershal de herinnering bewaart.

De oudste hal der Portugezen bevond zich op Vloonburg. Die der Asjkenaziem in een houten loods op de plaats achter de Grote Sjoel. In 1685 werd deze afgekeurd en vond men een plaats in de Nieuwe Amstelstraat achter de „Drittsjoel”.

Wij hebben behalve deze in de Kerkstraat, nog de „nieuwe” gekend in de Amstelstraat, die 14 April 1930 werd ingewijd.

Aan de overkant, het Metaheirhuis, met zijn sombere teksten uit Job over de eindigheid van het menselijk leven. En zijn ietwat lugubere bestemming tot wijnkelder. . . .

Dan langs de achterkant der Sjoel van Newei Jesjang, naar de

Russensjoel

„Nidchee Jisraeel Jechanees”. — Die de ballingen van Israël verzamelt. Haar herinner ik mij gaarne op Simchath Thora. In de avond.

De extatische houthandelaar, Gazzen Matzner. Met lange, zwarte baard en flitsende, fanatieke ogen. Dansende met het „Sefer”. Zingende met die hoge doordringende gilstem, die de voorhallen der hemelen doorscheuren wilde.

Vol was het er. Gevaarlijk vol, zodat de tussenmuur het eenmaal bijna begaf. }

En temidden van die echte „jidden”, zie ik, in nevelen gehuld, Rebbe Jisroeil Aronson. De man, die lange jaren in de Deijman-straat als kluizenaar leefde. Ver van tijd en mensen. Van wie nooit week het vuur der Leer.

Kranten las hij alleen, als hij wat „bokkem” kocht, die daarin waren verpakt. Zijn actualiteit was van een andere, hogere orde. Hij was een „Oulem-habbe-nik”. Vol van de liefde voor Israël,

145

¹

) Dr. D. M. Sluys in Vrijdagavond VI, pag. 39 enz.