Het verdwenen Ghetto

X

DE PLANTAGE

HOE gij ook denkt over de grenzen der Jodenhoek: de Plantage hoort erbij. En daarom heb ik U vanavond bijeen geroepen op de Hortusbrug. De grijze Chacham Azalay ging ons voor. Hij bezocht in het midden der 18e eeuw de botanische tuin. In zijn aantekeningen op „Orach Chajim” deelt hij mede, hier een koffie-boom te hebben gezien. Waardoor hij vaststelt, dat koffie — een aftreksel van peulvruchten — op Pesach mag worden gebruikt. O

Oorspronkelijk was dit stuk grond, met de vergroting van 1658, bij de stad getrokken. In 1682 besloot het stadsbestuur hier een „Plantagie” aan te leggen. Een wandelplaats, bebouwd met zomerhuisjes, tuinen en enkele herbergen. Van deze oorspronkelijke tuinen resten nog vele grote bomen — o.m. achter de schouwburg.

Voor dit doel werd de St. Anthoniesdijk verlegd. Midden door deze nieuwe „plantage” werd de Middenlaan getrokken, die aanvankelijk Muiderstraat of laan werd genoemd. Evenwijdig daarmede de Achterlaan, later: Franschelaan — nog later: Henri Polaklaan. ¹)

Ik volg nu met U het trottoir langs de „Hortus” en wijs U allereerst het

Wertheimplantsoen

Aanvankelijk was hier een groot park — waarvan ook het huidige Parkschouwburgterrein deel uitmaakte. In de Kaapse tijd werden hier onder leiding van Stumpf grote concerten gehouden.

Het was in die dagen, dat (na 1867) in Zuid-Afrika de grote „run” losbrak. Diamantvelden werden ontdekt. Avonturiers uit alle landen der wereld verlaten huis en hof, om zich te wijden aan het riskante vergulden spel.

131

¹

) Over de geschiedenis der Diamantbewerkers: H. Heertje, De Diamantbewerkers van Amsterdam, 1936.