De joden in Amsterdam

demonstratief van deze grond losmaken. Het kleine groepje streng traditioneel levende Joden is numeriek te onbeduidend om te kunnen dienen als negatief symbool van het verbreken van de betrekkingen met de Joodse groep.

Na deze aanvulling op Lewin, die op zichzelf weer iets zegt over ontbinding van de Joodse groep in Amsterdam, wilde ik de aandacht vragen voor een belangrijke stelling van Lewin, die hij echter nimmer met experimenten heeft bewezen. Lewin stelde dat gevoelens van angst en minderwaardigheid, gezien de sociale omstandigheden der Joodse minderheid, nu eenmaal een bedreiging voor de leden van deze groep zullen blijven. Deze bedreiging kan men echter tegenwerken door het verstevigen van de grond waarop men staat. Lewin schrijft:

„The group to which an individual belongs is the ground on which he stands, which gives or denies him social status, gives or denies him security and help. The firmness or weakness of this ground might not be consciously perceived, just as the firmness of the physical ground on which we tread is not always thought of. Dynamically, however, the firmness and clearness of this ground determine what the individual wishes to do, what he can do, and how he will do it. This is true equally of the social ground as of the physical”. (Resolving Social Conflicts, p. 174).

De grond waarop de Jood staat ziet Lewin na het wegvallen van de gesloten Joodse topografische eenheden alleen nog maar te verwerven door een goede Joodse opvoeding.

In ons onderzoek hebben wij een verband kunnen aantonen tussen het meer positief ervaren van het Jood-zijn en twee factoren, namelijk de werkzaamheden in beroepen met betrekkelijk grote Joodse concentratie en het Hebreeuws kunnen lezen, een indicatie van Joodse kennis¹. Lewin zou kunnen spreken van respectievelijk een sociale en een psychologische grond waarop men staat. Men herinnere zich hoe wij in hoofdstuk 9 speciaal de aandacht hebben gevraagd voor de bestudering van twee questies, die over het handhaven van de Joden als aparte groep en die over de wens als Jood herboren te worden.

Voor hen die hun Jood-zijn in de eerste plaats ervaren in verband

12$

¹

Opmerkelijk was ook een ander waargenomen verband tussen gebrek aan Joodse kennis en het negatieve ervaren van het Jood-zijn. Bij de interviews hebben wij enkele malen ervaren, dat Hebreeuwse of Jiddische uitdrukkingen op een onjuiste wijze werden vertaald; bijna altijd kregen zij dan een minder gunstige betekenis.